Bị chất vấn tại Pháp nhưng lại được nhìn nhận tích cực hơn từ bên ngoài, vị HLV trưởng sắp rời nhiệm sở đã tạo dựng một di sản mà gần như không ai, có lẽ ngoại trừ chính ông dám phủ nhận.
 |
Đi theo con đường xanh mướt dẫn tới Château de Clairefontaine, người ta sẽ bắt gặp một bản sao cao ba mét của chiếc cúp World Cup, đi kèm hai ngôi sao tượng trưng cho hai lần Pháp vô địch thế giới. Didier Deschamps đều góp dấu ấn trong cả hai chiến tích ấy: ông là đội trưởng đưa tuyển Pháp lên đỉnh thế giới năm 1998, rồi tái lập kỳ công đó trên cương vị HLV trưởng vào năm 2018.
Trận chung kết World Cup 1998 là lần đầu tiên Pháp góp mặt ở trận đấu cuối cùng của giải đấu. Nhưng kể từ đó, Les Bleus đã tham dự 4/7 trận chung kết World Cup gần nhất, với Deschamps góp mặt trong ba lần. Tại Bắc Mỹ, ông sẽ có cơ hội cuối cùng để đưa tuyển Pháp tiến tới một trận chung kết nữa. Đó là kỳ vọng được hình thành từ chính những thành công trong quá khứ. Trong 14 năm dẫn dắt đội tuyển, Deschamps đã đưa Pháp vào ba trận chung kết lớn.
“Chúng tôi nằm trong nhóm ứng viên vô địch,” ông nói khi bắt đầu cuộc phỏng vấn. “Với tôi, đó không phải là một từ cấm kỵ. Nếu hôm nay chúng tôi có vị thế này, điều mà tôi thấy là hợp lý và chính đáng thì đó là nhờ tất cả những gì chúng tôi đã làm được, nhờ những kết quả mà chúng tôi đã đạt được.”
Khi chúng tôi đang trò chuyện với Deschamps, trợ lý của ông, Guy Stéphan ló đầu qua cửa. “Các anh đang có người giỏi nhất rồi đấy,” ông nói đùa. HLV trưởng tuyển Pháp mỉm cười đáp lại: “Ông ấy lúc nào cũng rất khách quan.” Với những gì Deschamps đã làm được trên cả tư cách cầu thủ lẫn HLV, câu nói của Stéphan không dễ bị bác bỏ.
Dù vậy như mọi khi, vẫn có yếu tố chủ quan trong cách nhìn nhận. “Ở nước ngoài, có lẽ tôi nhận được nhiều sự công nhận hơn,” Deschamps nói. “Tôi hiểu rất rõ điều đó, bởi bản thân tôi cũng thường xuyên ra nước ngoài. Cảm nhận ở bên ngoài nước Pháp khác với cảm nhận tại Pháp.”
Những hoài nghi trong nước chủ yếu xoay quanh phong cách thi đấu. Trước khi đề cập đến vấn đề này, ông bật cười nhẹ: “Còn tùy các anh hiểu ‘phong cách chơi’ là gì. Ở cấp độ quốc tế, đó là một chuyện. Nhưng rồi lại có nước Pháp và Chúa biết rằng nếu đội tuyển Pháp bị xếp vào nhóm những đội chơi phòng ngự, gò bó thì điều đó cũng đâu ngăn chúng tôi giành được kết quả.”
Tuy nhiên, Deschamps không phải mẫu người bận tâm đến di sản. Ông khẳng định chuyện đó “không quan trọng” và cũng không khiến ông quan tâm. Ông nói thêm: “Điều quan trọng nhất là hôm nay và ngày mai. Và ngày mai chính là World Cup. Sau đó, mỗi người sẽ có cách diễn giải riêng, cảm nhận riêng của họ.”
 |
Dư luận là một chuyện, còn cách ông được nhìn nhận bởi các đồng nghiệp lại là chuyện khác. Gareth Southgate từng được xem như một người học theo Deschamps. HLV tuyển Pháp cũng tiết lộ rằng ông từng trao đổi tin nhắn với Thomas Tuchel, “một HLV rất giỏi mà tôi cũng rất quý và là người tôi có cơ hội trò chuyện khá nhiều” cùng Carlo Ancelotti của Brazil và cựu HLV trưởng tuyển Đức Hansi Flick. Ba trận chung kết lớn trong 14 năm, cộng thêm một danh hiệu Nations League đã biến Deschamps thành một nhân vật kiểu “người cha đỡ đầu” của bóng đá đội tuyển hiện đại.
Dẫu vậy, ông nói rằng không có một công thức bí mật nào để người khác sao chép. “Tôi có một từ kỳ diệu: thích nghi. Tôi tự nhủ: ‘Tùy vào người đang đứng trước mặt mình, tôi sẽ điều chỉnh.’ Và điều đó dẫn đến những thay đổi. Không phải vì trước đây chúng tôi đã làm như vậy và nó hiệu quả thì bây giờ không cần thay đổi. Nhưng cũng không phải thay đổi chỉ để mà thay đổi,” ông nói.
Ngoài yếu tố chiến thuật, còn có nghệ thuật quản trị con người, nơi khả năng thích nghi cũng là điều thiết yếu. “Thế hệ khi tôi bắt đầu vào năm 2012 không giống với thế hệ hiện tại. Thế hệ mới cần nhiều sự trao đổi hơn,” Deschamps nói. Ông là người đã chứng kiến và trực tiếp điều hành quá trình chuyển giao quyền lực trong phòng thay đồ tuyển Pháp.
Kể từ thất bại trước Argentina ở chung kết World Cup 2022, những cái tên như Hugo Lloris, Olivier Giroud, Raphaël Varane và Antoine Griezmann đều đã chia tay đội tuyển quốc gia. “Ngọn đuốc đã được trao lại,” Deschamps nói. Ông đã chọn Kylian Mbappé làm người kế nhiệm Lloris, cầu thủ khoác áo tuyển Pháp nhiều nhất lịch sử.
“Kylian hôm nay là đội trưởng của chúng tôi. Trước khi trở thành đội trưởng, cậu ấy đã lắng nghe, đã quan sát. Cậu ấy không làm mọi thứ giống Hugo. Hai người hoàn toàn khác nhau về tính cách và cá tính. Kylian đảm nhận vai trò thủ lĩnh ấy ở bên ngoài sân, cả trên sân nữa. Và cậu ấy biết rằng khi mình lên tiếng, cậu ấy không chỉ nói với tư cách cá nhân, mà còn nói thay cho tất cả các cầu thủ.”
Deschamps cũng bảo vệ cách ông sử dụng tiền đạo của Real Madrid: “Chắc tôi phải dốt lắm và chắc cũng có rất nhiều người dốt từng làm HLV của cậu ấy, khi đều xếp cậu ấy đá ở trung tâm hàng công trong các đội bóng mà cậu ấy từng khoác áo. Hai năm qua ở Real Madrid, rồi năm cuối cùng ở PSG, tức là đã ba năm cậu ấy chơi ở vị trí trung tâm.”
Mbappé đã gây thất vọng tại Euro 2024. Việc bị gãy mũi ngay trận ra quân trước Áo chắc chắn không giúp ích gì, trong khi Deschamps cũng cho rằng quá trình chuẩn bị của anh cho giải đấu là “không tối ưu”. Ông nói thêm: “Cậu ấy đến giải sau sáu tháng cuối cùng ở PSG, một giai đoạn rất, rất khó khăn. Cậu ấy không có nhiều thời gian thi đấu.”
 |
Mbappé bước vào World Cup lần này khi chỉ còn kém một bàn so với kỷ lục ghi bàn mọi thời đại của Giroud cho tuyển Pháp, hiện là 57 bàn. Với Deschamps, điều đó tự thân đã là một sự bảo chứng. Các lựa chọn của ông luôn bị soi xét, thường xuyên bị chỉ trích, nhưng gần như lúc nào cũng cho thấy tính đúng đắn.
Để Mbappé vượt qua kỷ lục của Giroud, Deschamps phải tìm được “sự cân bằng”, một từ mà ông lặp lại tám lần trong cuộc trò chuyện vào một buổi chiều mưa. “Tại World Cup 2022, chúng tôi vốn đã đá với bốn cầu thủ tấn công trong đội hình xuất phát,” Deschamps nói, nhằm phản biện quan điểm cho rằng việc chuyển từ sơ đồ 4-3-3 sang 4-2-3-1 có thể khiến hàng thủ vốn nổi tiếng chắc chắn của Les Bleus trở nên mong manh hơn.
Ông dẫn chứng vai trò của Griezmann, người được bố trí trong bộ ba tiền vệ tại World Cup 2022 nhưng thực chất đóng vai trò như cầu thủ tấn công thứ tư trong hệ thống đó. Người thay thế Griezmann trong đội hình hiện nay là Michael Olise.
“Cậu ấy là người khá kín đáo, hơi nhút nhát một chút nhưng khi ở trên sân, mọi thứ thật tuyệt vời,” Deschamps hết lời khen ngợi. “Hôm nay, cậu ấy là một cầu thủ đang tỏa sáng và là một trong những cầu thủ hay nhất tại World Cup.”
Deschamps sẽ phải đưa ra những quyết định khó khăn, đặc biệt ở các vị trí tấn công. Mbappé, Olise, Ousmane Dembélé, Rayan Cherki, Désiré Doué, Bradley Barcola, Marcus Thuram, Jean-Philippe Mateta và Maghnes Akliouche không thể cùng ra sân.
“Vấn đề là phải quản lý sự thất vọng của những người không được đá chính,” Deschamps nói. “Điều đó luôn khó chấp nhận, bởi mỗi cầu thủ đều nghĩ mình giỏi hơn người được chọn đá thay vị trí của mình. Hãy hỏi bất kỳ cầu thủ chuyên nghiệp nào ở đẳng cấp cao nhất, họ sẽ nói: ‘Cạnh tranh à? Tất nhiên rồi, đó là một phần cuộc sống của chúng tôi.’ Nhưng đó là khi chuyện cạnh tranh liên quan đến đồng đội. Khi nó liên quan trực tiếp đến họ, mọi thứ sẽ khó khăn hơn nhiều.”
Vì thế, tương tự những nhận xét từng được Thomas Tuchel đưa ra, một người mới hơn trong môi trường bóng đá đội tuyển Deschamps nhấn mạnh rằng World Cup không đơn giản là nơi mang theo 26 cầu thủ giỏi nhất.
Deschamps, người sẽ bước sang tuổi 58 vào tháng 10, hiểu rất rõ tất cả những điều đó. Theo ông, dẫn dắt một đội tuyển quốc gia là “một công việc hoàn toàn khác” so với làm HLV cấp CLB. Và không HLV nào trong số các đồng nghiệp của ông tại World Cup có được khối kinh nghiệm mà ông đã tích lũy.
“Nếu hôm nay tôi vẫn còn ở đây, đó là vì đội tuyển Pháp đã thắng rất nhiều trận. Nếu không, mọi thứ có thể đã kết thúc sớm hơn dù là do tôi tự quyết định hay người khác quyết định thay tôi,” ông nói.
 |
Cuối cùng, đó là quyết định của chính ông. Như Deschamps đã xác nhận vào tháng 1 năm 2025, ông sẽ rời ghế HLV trưởng sau khi hành trình của Les Bleus trong mùa hè này khép lại.
Đây không phải là sự giải nghệ. Tuy nhiên, cựu HLV của Juventus, Monaco và Marseille chưa nghĩ đến điều gì sẽ đến tiếp theo. “Tôi sẽ không đưa ra bất kỳ quyết định nào cho đến sau World Cup,” ông nói, dù thừa nhận rằng đã có những lời đề nghị được gửi tới.
Khi được hỏi về khả năng tạm nghỉ, Deschamps nói ông có “quyền tự do lựa chọn”. Điều đó không giống lần gần nhất ông rời xa bóng đá trong một thời gian dài. “Tôi dừng lại ở Juventus năm 2007. Từ 2007 đến 2009, gần như tôi luôn có tên trong mọi danh sách rút gọn. Nhưng con trai tôi nói với tôi: ‘Vấn đề là bố lúc nào cũng chỉ thiếu một chút để được chọn.’”
Giờ thì Deschamps chắc chắn không cần World Cup để tự đưa mình lên “sàn tuyển dụng” trong thế giới bóng đá.
Deschamps có thể không quan tâm đến di sản. Nhưng khi rời Château de Clairefontaine lần cuối vào Chủ nhật, ông đã bảo đảm rằng mình để lại một di sản thật sự.
(Theo The Guardian)
