Sau đợt FIFA Days dài nhất từ trước đến nay - nếu không tính kỳ World Cup 2022 – sẽ chẳng có gì đáng trách nếu các bạn không nhớ nổi trận đấu cuối cùng của Premier League trước đợt tạm dừng này đã diễn ra như thế nào.
 |
Tôi sẽ giúp các bạn nhớ lại nó: Trận đấu ấy diễn ra tại sân Craven Cottage, nơi Fulham và Manchester United đã cống hiến một màn so tài cởi mở, hấp dẫn nhưng lại thiếu vắng những bàn thắng trong suốt một thời gian dài. Cả hai đội đều triển khai bóng qua trung lộ rất tốt, nhưng lại tỏ ra cực kỳ chật vật trong việc tìm đường đưa nó vào khung thành đối thủ.
Và rồi hai tình huống kỳ quặc đã xảy ra.
Trung vệ Calvin Bassey của Fulham dâng cao và tung ra một cú sút xa đầy tham vọng. Quả bóng khẽ chạm vào gót giày của Diogo Dalot rồi đổi hướng, khiến thủ thành Sanne Lammens chỉ có thể dùng chân đẩy bóng ra - nhưng nó lại tiếp tục đập trúng người đồng đội Lisandro Martinez và bay vào lưới. Tuy đó là một bàn thắng tệ hại, nhưng Fulham đã vươn lên dẫn trước 1-0 và dường như nắm chắc trong tay chiến thắng đầu tiên dưới triều đại Alvaro Arbeloa.
Nhưng sau đó, Matheus Cunha lại tung ra một cú sút từ một cự ly tương tự với cú sút của Bassey. Lần này quả bóng thậm chí còn đổi hướng mạnh hơn sau khi đập trúng người trung vệ đã chơi rất hay từ đầu trận bên phía Fulham là David Affengruber, khiến thủ môn Bernd Leno hoàn toàn bị lỡ nhịp. Thế là nó từ từ lăn vào lưới. Lại một bàn thắng tệ hại nữa. Tỷ số là 1-1.
 |
Cả hai bàn thắng ấy đều đến – cả trực tiếp lẫn gián tiếp - từ việc quả bóng bị đổi hướng sau khi được sút đi.
Đây đang là mùa giải của những pha ghi bàn được tạo nên bằng công thức trên: Hãy nhìn vào cú đánh đầu gỡ hoà của Marc Guehi cho Manchester City trước Bournemouth ở vòng đấu mở màn, pha dứt điểm của Rayan Cherki sau một màn đi bóng lắt léo trong chiến thắng của Man City trước Crystal Palace, và bàn gỡ hòa muộn của Victor Munoz cho Liverpool trong cuộc đối đầu với Nottingham Forest.
Và còn rất nhiều ví dụ khác nữa: Cụ thể, đã có tận 20 pha ghi bàn như vậy xuất hiện sau 50 trận đấu. Khi Leeds United đè bẹp Newcastle United với tỷ số 4-1, Ao Tanaka đã tung ra một cú sút từ sát rìa vòng cấm, sau đó quả bóng bị làm đổi hướng tới hai lần trước khi nằm gọn trong lưới. Tình huống ấy cuối cùng đã được tính là một pha phản lưới nhà.
Đến đây, tôi phải thú nhận rằng có lẽ chẳng ai trên thế giới ghét những bàn thắng kiểu này hơn tôi cả.
Chúng là loại bàn thắng tệ thứ hai trong thế giới bóng đá, chỉ đứng sau việc cầu thủ sút penalty bị cản phá cú đá đầu tiên rồi ghi bàn từ một pha đá bồi.
Còn khi xét trong phạm vi những cú dứt điểm thành bàn nhờ bóng bị các vật cản làm đổi hướng, thì tồi tệ nhất trong số chúng chính là những tình huống kiểu: Ban đầu thoạt nhìn thì có vẻ là một cú sút xa thành bàn đẳng cấp thế giới, nhưng khi xem lại clip quay chậm mới lộ ra là quả bóng đã chạm chân một cầu thủ phòng ngự rồi đổi quỹ đạo - qua đó khiến cho tất cả mọi người hụt hẫng kinh khủng. Ví dụ như cú sút của Luis Figo vào lưới đội tuyển Anh tại Euro 2000, pha ghi bàn của Rivaldo trước đội tuyển Bỉ ở World Cup 2002, hay bàn thắng đầu tiên lừng lẫy của Wayne Rooney tại Premier League, vào lưới Arsenal hồi tháng 10 năm 2002.
 |
Thông thường, bạn thậm chí có thể nhận ra một pha lệch hướng nhẹ dù cho không thực sự nhìn thấy nó ở thời điểm trận đấu diễn ra: Sau khi xem hàng nghìn bàn thắng, bạn sẽ học được cách nhận biết sự bất thường trong quỹ đạo bay/lăn của bóng, hay một thủ môn trông có vẻ bối rối quá mức bình thường trước một cú dứt điểm. Nhưng các bàn thắng được ghi nhờ bóng lệch hướng thực sự quá đáng ghét, và giữa 5 vòng đấu mở màn mùa giải 2026/27 nhìn chung rất hấp dẫn của Premier League, có một điều khiến cá nhân tôi cảm thấy hơi khó chịu: Đơn giản là đang có quá nhiều những bàn thắng kiểu ấy xuất hiện.
Liệu đây có thực sự là một xu hướng? Phải chăng số lượng những bàn thắng được ghi nhờ bóng lệch hướng đang tăng vọt đột biến so với các mùa giải khác trong lịch sử? Có khi nào hiện tượng này là một phần của một xu hướng rộng lớn hơn trong thế giới bóng đá? Các công ty dữ liệu có thực sự thu thập số liệu về chuyện này không?
Câu trả lời cho cả bốn câu hỏi trên là… có.
 |
Trước hết, mùa giải này thực sự là một trường hợp vô tiền khoáng hậu.
Theo Opta, 14% số bàn thắng được ghi tại giải đấu hạng cao nhất bóng đá Anh mùa này đến từ các tình huống bóng bị lệch hướng trên đường bay/lăn tới khung thành – gần gấp đôi mức tỷ lệ trung bình. Tất nhiên, 50 trận đấu vẫn là một mẫu dữ liệu khá nhỏ, nên chúng ta đừng quá vội vã đưa ra kết luận nào.
Điều đáng chú ý hơn là trong hai thập kỷ qua, tỷ lệ này đang tăng lên khá rõ rệt, dù không diễn ra một cách đều đặn. Những bàn thắng được ghi nhờ bóng lệch hướng từng có thời chỉ chiếm 6%, rồi sau đó là 7% tổng số bàn thắng. Trong những năm gần đây, con số đó đã tăng lên tới khoảng 9%.
 |
Chúng ta không thể xem xét các bàn thắng kiểu này một cách hoàn toàn biệt lập. Xét trên thực tế, chúng thường là kết quả của những pha chắn bóng (block) không trọn vẹn, hay gọi là những tình huống chắn bóng thất bại cũng được - dù chưa thất bại đến mức hoàn toàn không chạm được vào quả bóng chút nào.
Điều đó có nghĩa là chúng ta nên quan tâm đến cả thống kê về những cú sút bị đánh chặn nữa, bởi chúng thậm chí còn đáng chú ý hơn. Sự gia tăng trong dữ liệu này qua các mùa giải rõ rệt và ổn định hơn nhiều. Tỷ lệ những cú sút bị đánh chặn - gần 30% - đang ở mức cao hơn bao giờ hết.
 |
Chắn bóng có lẽ là một trong những kỹ năng bị “underrate” nhất trong bóng đá: Đây thường là một công việc xấu xí, được thực hiện trong thế chống đỡ tuyệt vọng. Nhưng kỹ năng này không chỉ đòi hỏi sự dũng cảm và lòng tận hiến. Nó còn cần đến khả năng phán đoán, căn thời điểm và kỹ thuật. Các HLV đang ngày càng yêu cầu các cầu thủ của mình không nên chỉ chìa chân ra một cách thụ động khi cố gắng chặn một cú dứt điểm, thay vào đó khuyến khích họ phòng ngự bằng một tư thế được gọi là “rào chắn dài”, tương tự tư thế chặn bóng truyền thống trong môn cricket.
Tuy nhiên, nguyên nhân cơ bản khiến những cú dứt điểm bị đánh chặn với tần suất ngày càng nhiều (và tần suất xuất hiện của những pha chắn bóng “không trọn vẹn” làm lệch quỹ đạo bay của bóng khiến thủ môn không thể cản phá, cũng thế) là vì các đội bóng đang tổ chức phòng ngự ngày càng kín kẽ, chặt chẽ hơn, các cầu thủ thu hẹp khoảng trống nhanh hơn, và thế là việc được thoải mái thực hiện một cú sút từ rìa vòng cấm mà không có nhiều đối thủ ngáng đường đang ngày càng trở nên hiếm hoi hơn.
Lấy một ví dụ vô cùng kinh điển, hãy nhớ lại bàn thắng quyết định mang tính huyền thoại của Zinedine Zidane giúp Real Madrid đánh bại Bayer Leverkusen 2-1 trong trận chung kết Champions League năm 2002. Có lẽ đây chính là khoảnh khắc tiếp xúc hoàn hảo nhất giữa giày và bóng trong lịch sử môn thể thao vua.
Thật tội lỗi khi phải mổ xẻ tuyệt phẩm này dưới góc độ chiến thuật. Nhưng khi quả bóng rơi xuống tầm chân Zidane, khoảng trống mà anh có được ở rìa vòng cấm nếu chiếu theo tiêu chuẩn bóng đá hiện đại là thực sự đáng kinh ngạc. Ngày nay, chắc chắn sẽ có nhiều cầu thủ phòng ngự hơn đứng chắn giữa anh và khung thành.
 |
Và đó chính là cốt lõi của vấn đề: Ngày càng có nhiều đối thủ gây áp lực lên người dứt điểm, và họ thường bị áp sát rất nhanh.
Tuy chuyện này nghe có vẻ khó định lượng, nhưng Opta đã thu thập dữ liệu về “độ thông thoáng của cú dứt điểm” (shot clarity), tức là số lượng đối thủ (bao gồm cả thủ môn) chắn giữa quả bóng và khung thành khi một cú dứt điểm được thực hiện. Mùa giải này, 24% số pha dứt điểm ở Premier League đã được tung ra trong khi có từ 4 đối thủ trở lên ngáng đường - đây là một mức tăng đáng kể so với nửa thập kỷ trước.
 |
Những tập thể có khả năng chắn bóng ấn tượng nhất trong một mùa giải đơn lẻ suốt thập kỷ qua - xét trên 200 chiến dịch thi đấu riêng lẻ của các đội bóng - tạo nên một nhóm top 10 bao gồm Burnley của Sean Dyche trong 4 mùa giải khác nhau, Everton của Dyche và một chiến dịch của Nottingham Forest khi ông chỉ nắm quyền trong vài tháng. Chừng đó thông tin cũng đủ nói lên nhiều điều.
Đáng chú ý không kém là sự hiện diện nổi bật của Arsenal dưới thời Mikel Arteta, bao gồm cả mùa giải 2025/26 mà họ giành chức vô địch. Phải thừa nhận rằng trường hợp của The Gunners thực chất là một mẫu dữ liệu nhỏ - bởi đoàn quân của Arteta không phải là một đội bóng để cho đối thủ có được nhiều cơ hội dứt điểm - nhưng việc những cú sút bị họ đánh chặn có tỷ lệ ngang ngửa Burnley đã nói lên cách thức phòng ngự của đội bóng này: Chặt chẽ, luôn cảnh giác và sẵn sàng xả thân cản bóng. Đó chính là lý do tại sao người ta cảm thấy vô cùng bất an khi họ thua 0-3 trước Brighton trong trận đấu cuối cùng trước đợt FIFA Days mới đây, bao gồm hai bàn thua đến từ những cú sút ở rìa vòng cấm khi các hậu vệ không áp sát đủ nhanh.
Cũng cần lưu ý đến Manchester City của Pep Guardiola ở mùa giải 2022/23, chiến dịch mà họ giành được một cú ăn ba danh hiệu. Năm ấy, Guardiola đã thường xuyên bố trí tới 4 trung vệ ở hàng thủ.
 |
Và, như ký giả Conor O'Neill đã chỉ ra trong một bài viết cho tờ The Athletic hồi năm ngoái về cách các đội bóng khác nhau phòng ngự trước những cú dứt điểm, số tình huống chắn bóng ở Premier League nhiều hơn hẳn so với các giải đấu lớn khác của châu Âu. Đổi lại, điều đó có nghĩa là những tình huống chắn bóng “không trọn vẹn” cũng xuất hiện rất nhiều, và vì vậy những bàn thắng được ghi nhờ bóng bị làm lệch hướng cũng thế. Chẳng có gì lạ khi các bài tập huấn luyện thủ môn ngày càng thường xuyên có sự góp mặt của những tình huống bóng đổi hướng “nhân tạo” nhằm giúp họ duy trì sự nhạy bén - dữ liệu cho thấy giờ đây giới “gác đền” đang phải học cách thích nghi và điều chỉnh nhiều hơn bao giờ hết.
Rất khó có khả năng tỷ lệ những bàn thắng được ghi nhờ bóng lệch hướng sẽ mãi duy trì ở mức 14% trong phần còn lại của mùa giải. Nhưng nếu đội bóng mà bạn yêu thích để thủng lưới một bàn do quỹ đạo bay/lăn của quả bóng bất ngờ thay đổi vào cuối tuần này, hãy nhớ rằng: Đúng là họ đã gặp đôi chút vận rủi, nhưng những bàn thắng kiểu vậy đã trở thành một phần quan trọng của bóng đá hiện đại.
Theo Michael Cox, The Athletic (số liệu trong bài chỉ tính đến trước ngày 18/10)
