Đối đầu với cầu thủ xuất sắc nhất lịch sử là trải nghiệm như thế nào?

Đây là một câu hỏi mà gần như mọi cầu thủ đều mong một ngày nào đó có thể trả lời khi ngồi kể chuyện cho con cháu của mình. “Đối đầu với Lionel Messi là trải nghiệm như thế nào?”

Được đứng chung sân đấu với siêu sao người Argentina là một trong những đặc ân lớn nhất của thế giới bóng đá, dù cho đặc ân ấy đôi lúc chẳng khác gì một cơn ác mộng mỗi khi anh ta thực hiện những pha đi bóng lắt léo biến các hậu vệ đẳng cấp thế giới thành trò hề trên mạng. 

Như một cựu tuyển thủ quốc gia Đức từng “phản công” sau khi lâm vào tình cảnh kể trên vài năm trước: “Tôi rất muốn xem từng người trong số các bạn thử đứng ra phòng ngự trước Messi.” 

Dẫu vậy, vẫn có những người tìm được mặt tích cực trong trải nghiệm khốn khổ ấy. “Một mặt, bạn cảm thấy tuyệt vọng và nhục nhã kinh khủng với tư cách là một cầu thủ. Nhưng mặt khác, bạn đang được chiêm ngưỡng ở khoảng cách rất gần một thiên tài bóng đá - có lẽ là người vĩ đại nhất mọi thời đại.” Cựu cầu thủ nay đã trở thành nhà biên kịch này còn cho rằng Messi đã “giúp bảo tồn nghệ thuật rê dắt bóng không bị mai một”.

Có một thủ môn người Tây Ban Nha từng đối đầu với Messi 27 lần và có thể phân tích rất tỉ mỉ khía cạnh kỹ thuật đằng sau khả năng dứt điểm xuất chúng của El Pulga (mặc dù chính anh cũng đã phải hoàn toàn bất lực nhìn siêu sao người Argentina ghi tới 18 bàn vào lưới mình). 

Có một cựu tuyển thủ Pháp và Real Madrid từng khiếp sợ viễn cảnh anh và phần còn lại của hàng phòng ngự bị Messi đưa vào “vùng tử địa”, có một cầu thủ người Colombia mô tả việc theo kèm cầu thủ xuất sắc nhất hành tinh giống như “cơn ác mộng tồi tệ nhất của công việc trông trẻ”, và có một ngôi sao từng được chơi một trận chung kết World Cup, khi được hỏi sẽ làm gì để ngăn cản một thiên tài 18 tuổi, đã thẳng thắn đáp: “Tôi chịu ch/ết.” 

Còn Messi, anh sắp dẫn dắt Argentina, nhà đương kim vô địch, bước vào trận chung kết World Cup thứ hai liên tiếp của họ để đối đầu với Tây Ban Nha, sau khi đã ghi 8 bàn và có 4 pha kiến tạo trong 7 trận tại giải đấu… 

***

Gelsenkirchen, tháng 6 năm 2006, Argentina đối đầu Serbia & Montenegro. 

Diego Maradona đang ở trong phòng VIP, hai tay giơ cao và trên môi nở nụ cười rạng rỡ. Xung quanh ông, các CĐV Argentina đồng loạt đứng dậy để chào đón một khoảnh khắc lịch sử. Ở tuổi 18, Lionel Messi chuẩn bị có trận ra mắt tại sân chơi World Cup. 

Cậu thiếu niên tóc dài này lúc ấy vẫn là một ẩn số đối với các cầu thủ Serbia & Montenegro. 

“Chúng tôi đã không chuẩn bị quá nhiều phương án riêng để đối phó với Messi, vì thời bấy giờ chưa ai biết cậu ấy thực sự giỏi đến mức nào,” Ivan Ergic, người đã chơi cho Serbia & Montenegro ngày hôm đó, giải thích. 

Messi mới trở lại không lâu sau một chấn thương đùi gặp phải trong một trận đấu với Chelsea tại Champions League hồi tháng 3, khiến mùa giải trọn vẹn đầu tiên của anh trong màu áo đội một Barcelona phải kết thúc sớm. Khi chuẩn bị vào sân thay Maxi Rodriguez trên đất Đức, Messi trông có vẻ lo lắng. Đóng góp đầu tiên của anh là… một đường chuyền hỏng. Bốn phút sau, anh kiến tạo cho Hernan Crespo ghi bàn. Mười phút sau, chính anh tự mình đưa bóng vào lưới. 

Ergic đã hoàn toàn bị mê hoặc bởi màn trình diễn của tên nhóc 18 tuổi kia, và sau này anh còn chạm trán Messi thêm hai lần nữa khi Basel gặp Barcelona. Hiện là một nhà văn và nhà biên kịch, cựu tiền vệ này say sưa nói về Messi bằng sự kinh ngạc và thán phục. 

“Cậu ấy thuộc kiểu cầu thủ mà ngay cả khi bạn biết cậu ấy sẽ rê bóng về hướng nào, bạn vẫn không có cơ hội ngăn cản. Chỉ cần bạn vội ập vào sớm nửa giây về một phía, cậu ấy sẽ lập tức ngoặt bóng sang phía ngược lại nhanh như điện xẹt. Và khi bạn nghĩ mình sắp cướp được quả bóng, cậu ấy lại có một cú chạm vừa đủ để giữ nó trong tầm kiểm soát ngay trước mặt mình, kể cả khi đang phải xoay sở giữa một vòng vây. Đặc biệt ở điểm này, tôi cảm thấy cậu ấy chẳng khác nào một tay phù thuỷ cả. 

“Thời còn thi đấu, tôi từng viết lách cho một chuyên mục về triết lý bóng đá, và tôi nhớ mình đã biên về sự bất lực và tuyệt vọng của các HLV, đặc biệt là Jose Mourinho, không thể tìm ra cách ngăn chặn cậu ấy, để rồi đôi khi phải dùng đến các thủ đoạn chơi xấu. 

“Messi đã giúp bảo tồn văn hoá của những nghệ sĩ rê bóng - các nhà cầm quân hiện đại gần như đã xóa sổ mẫu cầu thủ này bằng cách buộc mọi người chỉ được xử lý bóng trong vòng 2 chạm, cả trong tập luyện lẫn thi đấu thực tiễn. 

“Rê bóng là một nghệ thuật đang chết dần chết mòn, và đối với tôi thì việc Messi ngoan cường đưa thứ ‘đặc sản’ đó trở lại với bóng đá chính là một trong những thành tựu vĩ đại nhất của cậu ấy.” 

39 years of memories. 39 years of Lionel Messi.

On this day in 1987, a star was born 🇦🇷🌟 pic.twitter.com/GmG3C6NUiQ

— FIFA World Cup (@FIFAWorldCup) June 24, 2026

Cả quan sát thực tế lẫn các con số thống kê đều cho thấy khả năng đi bóng của Lionel Messi đã đạt đến đỉnh cao ngay trong những năm tháng đầu sự nghiệp đó, khi anh chơi ở cánh phải trong mũi đinh ba tấn công của Barcelona. Với tốc độ bứt phá khủng khiếp, khả năng giữ thăng bằng tuyệt vời và đôi chân khéo léo, Messi gần như là không thể cản bước. 

“Từ trước khi chúng tôi hành quân đến Camp Nou, giới báo chí Pháp đã gọi cho tôi và hỏi tôi định phòng ngự trước Messi như thế nào,” Cựu tuyển thủ quốc gia Pháp William Gallas nhớ lại trận cầu tại Champions League giữa Chelsea và Barcelona vào năm 2006. 

“Tôi nhớ mình đã nói với họ: ‘Tôi chịu chết’. 

“Tôi đã dành trọn một ngày trước trận đấu để xem các đoạn video về Messi. Cậu ấy mới chỉ 18 tuổi, nhưng là một tên nhóc 18 tuổi thiên tài. Xem cậu ấy thi đấu trong tư cách khán giả rõ ràng là dễ chịu hơn nhiều so với việc đối đầu trực tiếp với cậu ấy, vì bạn chắc chắn sẽ không muốn bản thân trở thành một gã hề trong mấy đoạn highlight trên YouTube đâu.”

Tuy nhiên, trở thành “nạn nhân” của Messi thực chất lại chẳng phải là điều đáng xấu hổ. Thậm chí, đối với một số người đó còn là một… niềm vinh dự. Cựu tiền vệ Andres Guardado của Deportivo La Coruna và Real Betis luôn tự hào về 20 bức ảnh chụp chung mình và Messi trên sân đấu. “Tôi không hề có bóng trong bất kỳ bức ảnh nào cả,” cầu thủ người Mexico cười và nói thêm. 

Ergic cũng có cảm nhận tương tự về trải nghiệm của chính mình. “Cảm xúc của tôi rất mâu thuẫn. Trong tư cách một cầu thủ, bạn cảm thấy tuyệt vọng và nhục nhã kinh khủng. Nhưng bạn lại đang được tận mắt chứng kiến ở khoảng cách rất gần một thiên tài bóng đá - có lẽ là cầu thủ vĩ đại nhất từng tồn tại. 

“Đơn giản là chẳng có cách nào thực sự hiệu quả (để cản bước cậu ấy) cả - từ chiến thuật, kỹ thuật cho tới sức mạnh thể chất - và những hậu vệ xuất sắc nhất thời đó có thể làm chứng cho chuyện này.” 

Trong mùa giải trọn vẹn đầu tiên của Messi tại Barcelona, tỷ lệ qua người thành công của anh lên tới 76% - một con số đáng kinh ngạc đối với một cầu thủ mới 18 tuổi đang chơi ở một trong những giải đấu khắc nghiệt nhất thế giới. 

Trong những năm tháng đầu sự nghiệp, Messi thường “làm phép” từ hành lang cánh phải, sau này mới bắt đầu thực hiện nhiều pha đột phá từ khu vực trung lộ hơn với sự thay đổi về vị trí thi đấu.

Năm 2007, khi chơi ở vị trí tiền đạo cánh phải cho Barcelona, El Pulga đã ghi một trong những bàn thắng biểu tượng nhất sự nghiệp vào lưới Getafe: Nhận bóng sát đường biên dọc của cánh phải, Messi lướt qua một cầu thủ, xỏ háng một người khác, luồn lách vượt qua thêm hai đối thủ nữa, đánh lừa khiến thủ môn ngã ngửa, và ghi bàn bằng chân phải. 

“Messi đã hóa thân thành Maradona” là dòng tít xuất hiện trên trang nhất tờ Diario AS ngày hôm sau. 

It's easy to forget Messi was only 19 when he did this...👶👽#OnThisDay in 2007 pic.twitter.com/PHWmqTZU0m

— LALIGA English (@LaLigaEN) April 18, 2019

Ngay từ thuở đầu sự nghiệp, khả năng “ngụy trang” đã trở thành một phần đặc trưng trong bộ kỹ năng của Messi, không chỉ khi rê dắt bóng mà còn cả lúc dứt điểm. Ví dụ, anh có thể tung ra những cú sút cực mạnh, cực hiểm với biên độ vung chân rất nhỏ, khiến các thủ môn gần như chẳng có bất kỳ manh mối nào để phán đoán và trở nên “mong manh dễ vỡ” ở cả cột gần lẫn cột xa.

Cựu thủ môn Gorka Iraizoz của Athletic Club là một “chuyên gia bất đắc dĩ” về chủ đề này sau 27 lần đối đầu Messi và phải nhận đủ mọi thể loại bàn thua. 

“Bạn có cảm giác rằng mình đã che kín khoảng trống, đã đoán trước được chuyện gì sắp xảy đến - và rồi đột nhiên cậu ấy làm những điều hoàn toàn trái ngược suy đoán của bạn,” Iraizoz nói. 

“Thể hình Messi giúp cậu ấy giấu kín ý định thực sự cho đến khoảnh khắc cuối cùng, chẳng cần phải vung chân nhiều, chẳng hề để lộ hay đưa ra bất kỳ manh mối nào về nơi cậu ấy sẽ sút tới. Điều đó cho phép cậu ấy kiên nhẫn chờ đến đúng thời điểm chín mùi, rồi mở biên độ cơ thể bằng một cú chạm tinh tế đưa bóng về góc xa hoặc dồn toàn lực để bắn vào góc gần. 

“Đây chính là sự khác biệt: Thời điểm cậu ấy thực hiện động tác và tốc độ xử lý - đó là lời giải thích về mặt kỹ thuật cho thấy tại sao cậu ấy lại đặc biệt đến thế.” 

***

Đến khi Gallas đối đầu với Messi lần thứ hai, trong một trận giao hữu quốc tế đầu năm 2009, anh đã là một lão tướng dày dạn kinh nghiệm và dĩ nhiên là khôn ngoan hơn nhiều. Tuy nhiên, vấn đề là lúc đó Messi lại càng xuất sắc hơn trước, đang trên đường giành lấy Quả bóng Vàng đầu tiên của sự nghiệp và dường như chơi bóng trong một dòng thời gian khác với phần còn lại của thế giới. 

“Khi không có bóng, cậu ấy chỉ thong thả đi bộ - nhưng trong lúc đi bộ, cậu ấy liên tục thu thập mọi thông tin xung quanh mình, và rồi khi quả bóng đến chân, cậu ấy đã biết chính xác mình phải làm gì và phải đi đâu,” Gallas phân tích. “Cứ như thể cậu ấy đang sống trong bộ phim ‘The Matrix’ vậy: Messi nhìn thấy mọi thứ trước tất cả những người khác.”

Việc Messi chuyển đổi từ một “tiền đạo cánh trái kèo” (inverted winger) ở cánh phải thành một “số 9 ảo”, thường xuyên lùi sâu, đã đặt ra những vấn đề mới cho các hệ thống phòng ngự. Vai trò tấn công bên trong trung lộ này cho phép anh di chuyển tự do hơn, hay như người ta thường thấy, là đi bộ - và việc đi bộ trên sân đấu chưa bao giờ trở nên nguy hiểm đến thế cho đến khi nó gắn liền với cái tên Lionel Messi. 

Những chuyến “trinh sát” trên sân bóng của El Pulga đã trở thành huyền thoại. Bằng cách quan sát cục diện với đôi mắt liên tục đảo từ hướng này sang hướng khác, cái đầu liên tục ngoáy nhìn mọi phía (Giáo sư Geir Jordet gọi hành động này là ‘quét vi mô’), Messi không ngừng thu thập thông tin, “chụp” lại hàng loạt “bức ảnh” trong đầu để định hình quyết định của mình trong những tích tắc ngay sau đó. 

How good is Messi's scanning? We spent the entire game vs Poland last night, watching, analysing and counting every single scan. This is what we found. A Thread 1/9 🧵 pic.twitter.com/fWy48IgPen

— Be Your Best (@BeYourBest_pro) December 1, 2022

Cựu tiền vệ Pablo Hernandez của Valencia, Leeds United và ĐTQG Tây Ban Nha, nhận định: “Cậu ấy luôn tư duy nhanh hơn mọi người khoảng hai giây.” 

Giới học thuật từ lâu đã bị cuốn hút bởi những hành vi của siêu sao người Argentina trên sân bóng, đặc biệt là năng lực nhận thức của anh. David Sumpter, một giáo sư toán học ứng dụng đồng thời là nhà đồng sáng lập của Twelve Football, từng hợp tác với Barcelona trong thời gian Messi còn ở CLB này, đã phân tích những mảng miếng phối hợp, quyết định của các cầu thủ cũng như mối quan hệ của họ với không gian và thời gian trên sân đấu. 

“Và điều chúng tôi phát hiện ra,” Giáo sư Sumpter chia sẻ với tờ The Athletic trong cuốn The Soccer 100, “là cậu ấy cùng các đồng đội luôn tìm thấy những khoảng trống… vốn chưa hề tồn tại. Phải tầm hai hay ba giây sau chúng mới thực sự xuất hiện . Xét theo hướng này, đúng vậy, những cầu thủ đó có thể nhìn thấy trước tương lai từ hai đến năm giây. Còn đối với riêng Messi, dường như cậu ấy có thể nhìn trước tương lai tới tận 10 phút!

“Bóng đá là một môn thể thao có tính biến động cao, nhưng ngay từ đầu trận, cậu ấy đã bắt đầu vạch ra những vị trí mà khoảng trống có khả năng xuất hiện, sau đó, trong xuyên xuốt trận đấu cậu ấy sẽ luôn tìm thấy đúng các khoảng trống đó.” 

Thế nhưng, “sở thích” thong thả đi bộ và “quét vi mô” sân đấu của Messi còn có một lợi ích khác - anh đang chơi đùa, hành hạ tâm trí đối thủ bằng cách chiếm lĩnh những vị trí nằm trong “vùng lưỡng lự” của các cầu thủ phòng ngự. 

“Bạn thực sự phải trao đổi, giao tiếp liên tục với các đồng đội để biết ai nên làm nhiệm vụ gì,” Cựu hậu vệ Raphael Varane của Real Madrid, Manchester United và đội tuyển Pháp, từng đối đầu với Messi 21 lần, giải thích. “Một trong những ‘đặc sản’ của Messi là âm thầm đi bộ vào các khu vực mà chẳng ai biết ai mới là người nên ‘lo liệu’ anh ấy. Là tiền vệ ư? Hậu vệ cánh? Hay là trung vệ?

“Bạn có cảm giác rằng anh ấy chỉ đang đi bộ một cách uể oải, hoặc không chạy, thế là bạn phòng ngự lơi lỏng đi. Nhưng thực tế lại hoàn toàn trái ngược - chính lúc đó Messi đang tự đặt mình vào vị trí thuận lợi nhất để tấn công khi thời cơ đến. Anh ấy luôn xuất hiện trong một khu vực lấp lửng, từ đó gây ra sự lưỡng lự ở các cầu thủ phòng ngự. Điều này cực kỳ khó xử lý, vì thông thường, khi chúng ta đang tấn công, đó là lúc các cầu thủ phòng ngự được rảnh rang và mức độ cảnh giác giảm xuống. Nhưng khi phải đối phó với anh ấy, lúc đội mình đang tấn công cũng là thời điểm mà sự cảnh giác của bạn phải ở mức cao nhất. Chỉ cần bạn chậm hơn một mét thôi, mọi chuyện coi như xong.” 

Gallas gật đầu đồng tình. “Ngay cả khi cậu ấy đang đi bộ, với tư cách là một hậu vệ, điều bạn không mong muốn nhất chính là để cậu ấy nhận được bóng, vì vậy bạn sẽ nghĩ đến việc áp sát cậu ấy ngay và luôn. Thế nhưng nếu bạn làm thế thì thực chất cậu ấy coi như đã là kẻ thắng cuộc, bởi vì kể cả khi không nhận bóng, cậu ấy đã khiến bạn vô tình bỏ lại khoảng trống phía sau mình, và đó chính xác là điều cậu ấy muốn.”

Tại Barcelona, đó cũng chính xác là điều Pep Guardiola muốn. Trước thềm một trận đấu quan trọng vào tháng 5 năm 2009, Guardiola đã nhận thấy một cơ hội để sử dụng Messi trong vai trò số 9 ảo. Đây là một ý tưởng mà vị HLV trưởng của Blaugrana từng thử nghiệm qua, nhưng lần này là trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác: Đối thủ của đội chủ sân Camp Nou là Real Madrid ngay tại thánh địa Bernabeu, và chức vô địch La Liga đang nằm trên bàn cân. 

Kế hoạch của Guardiola được xây dựng dựa trên hai khả năng. Hoặc một trong các trung vệ của Real Madrid sẽ bám theo Messi khi anh lùi sâu, từ đó mở ra khoảng trống cho hai tiền đạo cánh của Barca là Samuel Eto’o và Thierry Henry xâm nhập vào trong và khai thác. Hoặc các trung vệ Real Madrid sẽ giữ nguyên vị trí, và Messi được thoải mái phối hợp với trung tuyến của Barcelona, tạo ra thế áp đảo quân số 4 chọi 3. 

Đây là một nước cờ chiến thuật bậc thầy; Barcelona đã đè bẹp Madrid với tỷ số 6-2. 

🤯 𝐑𝐞𝐚𝐥 𝐌𝐚𝐝𝐫𝐢𝐝 𝟐-𝟔 𝐁𝐚𝐫𝐜̧𝐚 🤯 pic.twitter.com/jNvyIVmbhi

— FC Barcelona (@FCBarcelona) March 22, 2022

Vài tuần sau đó, khi Manchester United đối đầu Barcelona trong trận chung kết Champions League, họ đã chuẩn bị sẵn sàng cho hai kịch bản: Messi chơi ở cánh phải và Messi chơi ở vị trí số 9 ảo. Bất kể El Pulga đá ở đâu, mục tiêu phòng ngự trọng yếu mà thầy trò Sir Alex Ferguson đặt ra là phải cắt đứt mọi nguồn cung cấp bóng đến chân anh. 

Việc Messi tìm được một khoảng trống giữa hai cầu thủ Man United để ghi bàn thắng thứ hai cho Barcelona trong trận chung kết đó không có gì đáng ngạc nhiên. Tuy nhiên, cách bàn thắng ấy được kiến tạo - một quả tạt tuyệt đẹp từ Xavi - và cách nó được dứt điểm thì khác. 

“Điều khiến chúng tôi cay nhất là Messi đã ghi bàn từ một cú đánh đầu. Chẳng ai nghĩ cậu ấy có thể ghi bàn vào lưới chúng tôi bằng cách đó, xét đến sức mạnh và chiều cao mà chúng tôi sở hữu với Edwin van der Sar trong khung thành, Rio Ferdinand và Nemanja Vidic ở vị trí trung vệ,” Cựu trợ lý huấn luyện viên Rene Meulensteen của Man United hồi tưởng. 

***

Trong một trận giao hữu gặp Angola trước thềm World Cup 2006, El Pulga được tung vào sân thay thế trực tiếp Juan Roman Riquelme để hoạt động với vai trò cầu thủ kiến thiết lối chơi. Bốn năm sau, khi Diego Maradona ngồi trên ghế HLV trưởng của Argentina tại World Cup 2010 ở Nam Phi, Messi được bố trí chơi phía sau hai tiền đạo trong đội hình 4-3-1-2. Tại World Cup 2014, nơi Argentina để thua Đức trong trận chung kết, anh đá ngay sau Gonzalo Higuain trong hệ thống 4-2-3-1. Nói cách khác, Messi là “Số 10” của La Albiceleste cả theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. 

Về mặt chiến thuật, El Pulga giống như một nghệ sĩ tự do trong màu áo Argentina, dù cho niềm hy vọng của cả một dân tộc đã luôn đè nặng lên đôi vai anh trong sự nghiệp bóng đá quốc tế.

“Khả năng né tránh, khiến cho ngay cả những hậu vệ xuất sắc nhất thế giới cũng không thể chạm vào bạn thực sự là một phẩm chất rất hiếm gặp, và đó là điều tôi nhớ nhất về cậu ấy,” Cựu hậu vệ Jay DeMerit của ĐTQG Mỹ chia sẻ với The Athletic vài năm trước, khi hồi tưởng lại hai lần chạm trán Messi tại Copa America năm 2007 và trong một trận giao hữu ở New Jersey bốn năm sau đó. 

“Tất cả chúng tôi đều cố gắng áp sát cậu ấy, khép kín khoảng trống, hỗ trợ lẫn nhau hết mình để cố khóa chặt cậu ấy. Nhưng đến cuối cùng, cậu ấy vẫn cứ tìm ra được khoảng trống, vẫn cứ đi trước chúng tôi một bước. 

“Cậu ấy khiến bạn hoang mang. Cậu ấy bỏ bạn lại trong trạng thái ngơ ngác với những suy nghĩ kiểu ‘Gã biến đi đâu mất rồi? Và tại sao mình lại ở đây? Gã từ đâu chui ra vậy?’ bằng khả năng di chuyển không bóng tuyệt đỉnh.” 

DeMerit cũng nói thêm một điều nữa - một điều mà hầu như mọi đối thủ đều cảm nhận được khi chạm trán Messi. 

“Bạn đang đứng trước một con người vĩ đại. Và điều đó buộc tất cả chúng tôi cũng phải ráng nâng tầm bản thân. Cảm giác chẳng khác nào đang được thi đấu cùng Wayne Gretzky và LeBron James ấy.”

Ashley Cole, cựu hậu vệ trái xuất chúng của Arsenal, Chelsea và đội tuyển Anh, cũng nhìn nhận Messi theo cách tương tự và xem El Pulga “chắc chắn là cầu thủ vĩ đại nhất mà tôi từng chứng kiến trong thế hệ của mình.”

“Thế nên tôi rất đỗi tự hào với cái thống kê bảo rằng cậu ấy chưa bao giờ ghi được bàn nào vào lưới những đội bóng mà tôi từng khoác áo!” Cole mỉm cười nói thêm. 

“Cậu ấy là kẻ xuất sắc nhất thế giới. Cậu ấy quá khó đoán, quá thông minh, cực kỳ nhạy bén và là sợi dây liên kết toàn bộ cỗ máy Barcelona. Bạn tuyệt đối không được cho cậu ấy dù chỉ một giây để thở, nhưng ngay cả khi bạn cố gắng bóp nghẹt cậu ấy ngay từ điểm khởi đầu, điều đó cũng gần như bất khả thi. Cậu ấy có thể lách sang trái, cũng có thể rẽ sang phải. Cậu ấy mạnh mẽ, bùng nổ và rất linh hoạt. Cậu ấy hội tụ đủ mọi yếu tố mà một hậu vệ biên ghét phải đối đầu nhất. 

“Giao phó nhiệm vụ theo kèm cậu ấy cho một cá nhân sẽ là một quyết định t.ự s.át, mà thay vào đó, cả hệ thống phải hợp lực để kiểm soát cậu ấy, để hạn chế sức ảnh hưởng của cậu ấy ở trong và xung quanh vòng cấm. Tại Chelsea, chúng tôi từng làm được điều đó. Trong trận bán kết Champions League năm 2012, cậu ấy đã đá hỏng một quả penalty và khoảnh khắc may mắn đó đã góp phần giúp chúng tôi tiến tới chức vô địch ở Munich.”

Đó là một trong những vết gợn hiếm hoi trong giai đoạn đỉnh cao này của Messi. Năm 2012, El Pulga đã giành Quả bóng Vàng năm thứ tư liên tiếp. Ngay cả khi so sánh với các tiêu chuẩn cao ngút của chính anh, thì những con số thống kê mà siêu sao người Argentina tạo nên vào năm ấy thực sự quá phi lý. Messi đã vượt qua kỷ lục ghi 85 bàn trong một năm dương lịch của Gerd Muller, đồng thời xô đổ luôn kỷ lục thế giới tồn tại 87 năm của Archie Stark về thành tích phá lưới trong một mùa giải.

Mùa giải tiếp theo, Messi ghi 42 bàn thắng không tính penalty với số phút trên sân tương đương 29 trận đấu trọn vẹn. Ba trong số những pha lập công ấy được ghi vào lưới Iraizoz, bao gồm một màn độc diễn không tưởng trong một trận hòa 2-2 tại San Mames, đến nay vẫn khiến người ta phải nín thở khi xem lại dẫu 13 năm đã trôi qua. 

Nhận bóng cách khung thành hơn 27 mét, Messi thực hiện một pha “tả xung hữu đột” cực lắt léo, liên tục đổi hướng, bỏ lại đằng sau một loạt đối thủ. Khoảnh khắc ấy thật kỳ diệu và mãn nhãn, nhưng cách anh tung ra cú dứt điểm hoàn tất siêu phẩm này cũng “nghệ” không kém. 

G⚽️AL OF THE DAY

🤩 Leo #Messi
Let’s do thiiiis! 🔥
🆚 Athletic pic.twitter.com/WyAaKJ2tL6

— FC Barcelona (@FCBarcelona) April 17, 2021

“Cú dứt điểm đó minh hoạ chính xác điều tôi vừa nói: Bạn biết cậu ấy chuẩn bị sút về phía đó, nhưng cậu ấy đã đi trước một bước vì cậu ấy biết được tốc độ cần sử dụng, lực chạm cần thiết và góc chết mà một thủ môn như tôi không thể với tới,” Iraizoz giải thích. 

Thế còn pha đi bóng ảo diệu trước đó thì sao? 

“Nhiều lúc những tình huống như thế này liên quan tới thể chất của cậu ấy. Cậu ấy có phần thân dưới rất khỏe,” Iraizoz phân tích. “(Thierry) Henry từng giải thích chuyện đó rất rõ ràng: Cậu ấy có thể đổi hướng mượt mà chỉ với một pha xoay cổ chân tinh tế và toàn bộ các động tác này đều được thực hiện một cách hoàn hảo ở tốc độ cao. Nhưng thứ sức mạnh đó không chỉ thể hiện ở những màn rê bóng - trong một trận chung kết Copa del Rey, Mikel Rico đã cố đốn ngã cậu ấy gần đường biên dọc bằng một cú đá nhưng cậu ấy vẫn không ngã. Cậu ấy khoẻ khủng khiếp.” 

Trong trận chung kết kể trên, HLV Ernesto Valverde của Athletic đã chỉ đạo hậu vệ trái Mikel Balenziaga theo kèm Messi như hình với bóng - một chiến thuật thỉnh thoảng (chỉ thỉnh thoảng  thôi) thực sự có tác dụng trước El Pulga. 

Tiền vệ người Colombia Carlos Sanchez từng theo sát và khoá chặt Messi thành công trong một trận hòa không bàn thắng tại Copa America 2011. Sanchez rất thích thú với thử thách này và trách nhiệm đi kèm với vai trò đó, nhưng anh cũng thừa nhận rằng nó đã vắt kiệt cả sức lực lẫn trí óc của mình, hệt như khi người ta phải dán mắt vào một đứa trẻ mới biết đi cạnh hồ bơi trong kỳ nghỉ. 

“Theo kèm Messi là công việc đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối, không được ngơi nghỉ dù chỉ một giây,” Sanchez kể. 

“Chỉ cần lơ là nửa giây thôi, cậu ấy có thể khiến một khoảnh khắc nguy hiểm xảy đến, và mọi nỗ lực của tôi coi như đổ sông đổ biển.” 

Trong trường hợp của Athletic và Balenziaga, kế hoạch của Valverde đã hoàn toàn sụp đổ chỉ sau 20 phút. Messi đã đánh bại Balenziaga tới hai lần, cùng với ba cầu thủ Athletic khác, trong một pha rê dắt điên rồ tưởng chừng chỉ có thể xuất hiện ở môi trường bóng đá học đường, chứ không phải một trận chung kết cúp quốc gia. 

“Các tiền vệ phòng ngự của chúng tôi đều đã lao vào truy cản Leo, thậm chí còn cố phạm lỗi nữa, nhưng rốt cuộc chẳng ai quật ngã được cậu ấy cả,” Xabier Etxeita hồi tưởng.

“Tôi đã chủ động di chuyển che chắn góc xa khung thành, vì suy đoán rằng cậu ấy sẽ sút về phía đó. Và tôi đã làm tốt; tôi đã thực sự bịt kín hướng sút ấy. Nhưng cậu ấy có khả năng, ngay ở giây cuối cùng, đổi quyết định sang sút vào góc gần, và đã dứt điểm với lực cực mạnh. Đó là một siêu phẩm. Bàn thắng ấy để lại cho tất cả chúng tôi cảm giác rằng mình đã làm hết mọi thứ mà một đội bóng có thể làm để ngăn cản cậu ấy, nhưng rốt cuộc, chúng tôi vẫn bất lực.”

Ba tuần trước đó, Messi cũng đã có một màn trình diễn kinh điển khác, lần này là tại Nou Camp, nơi trung vệ Jerome Boateng của Bayern Munich ngã nhào xuống sân như một cái cây bị đốn hạ vì một pha “vặn sườn” của El Pulga. 

As always, one last look before the 5-year anniversary of this #Messi "stunner" expires ... pic.twitter.com/DQwc1o9Cb7

— FC Barcelona (@FCBarcelona) May 6, 2020

Thời điểm đó, Boateng đã trở thành đối tượng bị chế giễu trên khắp mạng xã hội vì tình huống bóng kia. 5 năm sau, trong lúc ngôi sao người Đức tổ chức một buổi Hỏi Đáp trực tiếp trên tài khoản Twitter của mình để giết thời gian trong những ngày giãn cách xã hội vì Covid-19, cộng đồng mạng đã “đào” khoảnh khắc này lên để trêu ghẹo anh một lần nữa. 

“Nói thật nhé, tôi rất muốn xem từng người trong số các bạn thử đứng ra phòng ngự trước Messi,” Boateng đáp trả. 

***

Sự bền bỉ của Messi không chỉ là câu chuyện về một thiên tài duy trì đẳng cấp vượt thời gian, mà còn là về một quá trình tiến hoá đầy tinh tế. 

Như nhà báo Michael Cox từng nhấn mạnh vài năm trước trong một bài viết xuất sắc phác họa 10 giai đoạn vĩ đại của Lionel Messi, những đường chọc khe xé toang hệ thống phòng ngự đối thủ là một kỹ năng được El Pulga phát triển dần theo thời gian, và đạt đỉnh một cách ngoạn mục vào mùa giải 2015-16, khi anh sát cánh cùng Neymar và Luis Suarez tạo thành một tam tấu huỷ diệt mọi đối thủ. 

Messi đã thực hiện trung bình 3,4 đường chọc khe mỗi 90 phút trong chiến dịch ấy, nhiều hơn gấp đôi so với con số cao nhất mà các cầu thủ Premier League đạt được trong một mùa giải kể từ năm 2017. 

Trong chương cuối của sự nghiệp tại Barcelona, El Pulga hoạt động ở khu vực trung lộ ngày càng nhiều hơn. Điều đó đã mở ra vô vàn cơ hội để siêu sao người Argentina xuyên thủng các hệ thống phòng ngự với những đường chuyền mà anh nhìn thấy bằng bản năng, còn phần lớn chúng ta chỉ có thể nhận ra khi xem lại các đoạn phim quay chậm. 

“Tôi từng chạm trán rất nhiều cầu thủ vĩ đại, nhưng Messi là độc nhất vô nhị,” cựu tiền vệ David Zurutuza của Real Sociedad, một cầu thủ đã đối đầu Messi 14 lần, chia sẻ với The Athletic vào năm 2023. “Tôi không có ý bảo cậu ấy giỏi hơn hẳn Cristiano Ronaldo - Ronaldo sở hữu sức mạnh thể chất vượt trội hơn, thể hình ấn tượng hơn. Còn ở Messi là tài năng bóng đá thuần khiết. Cậu ấy có thể bứt tốc rất nhanh, nhưng chính trí thông minh mới là món vũ khí đáng sợ nhất của cậu ấy. Cậu ấy có thể nhìn thấu mọi thứ trước bất kỳ ai. 

“Khi bạn cùng đứng trên sân đấu với Messi, bạn mới thực sự hiểu được cậu ấy xử lý mọi thứ nhanh đến mức nào - thật sự choáng ngợp. Màn hình TV không thể truyền tải trọn vẹn được điều đó đâu. Quá đáng sợ!” 

Luôn có một sự huyền bí vây quanh việc đối đầu với Messi, và điều đó được bộc lộ qua đủ mọi hình thức. 

Các cầu thủ thường nói về cách Messi buộc họ phải nâng sự tập trung lên mức cao nhất và - như lời Varane cũng như DeMerit - “phải ráng nâng tầm bản thân” ngay khi bước chân vào thảm cỏ. 

Nhưng đồng thời sự hiện diện của El Pulga cũng có thể khiến đối thủ… mất tập trung. Trong vô thức, họ bị hút về phía anh, bị thôi miên bởi hình ảnh anh giữ bóng và nỗi sợ hãi mà nó mang lại. 

“Khi bạn phải đấu với những cầu thủ hàng đầu, đôi khi bạn có xu hướng muốn phòng ngự thật hung hãn để kìm hãm họ,” Varane giải thích. “Nhưng bạn cũng phải giữ tỉnh táo để không bị hút vào vùng nguy hiểm, vì khi Messi đang dẫn bóng, mối đe dọa thực sự đôi lúc lại nằm ở các cầu thủ phía cánh bên kia. Sau khi mọi người đều lao về phía Messi, đối thủ lại luân chuyển bóng sang cánh đối diện. Cả hàng thủ rơi vào hỗn loạn. Rồi họ tiếp tục chuyền ngược lại cho Messi vào đúng khoảnh khắc bạn không ngờ tới nhất.” 

Nhưng sẽ ra sao nếu như chính Messi mới là người đang dán mắt vào bạn? 

Năm 2017, trong buổi họp báo trước một trận đấu với Paris Saint-Germain tại Champions League, HLV Brendan Rodgers của Celtic đã kể về cuộc trò chuyện giữa mình và Jozo Simunovic, trung vệ người Croatia của đội, sau thất bại trước Barcelona ở mùa giải trước đó. 

“Tôi nhớ mình đã hỏi Jozo, ‘Nào, kể tôi nghe xem đối đầu với Messi có cảm giác ra sao?’,” Rodgers kể. 

“Cậu ấy bảo tôi, ‘Cứ mỗi lần em ngoáy đầu lại, hắn đều đang nhìn chằm chằm vào em!’.” 

“Jozo kể tiếp, ‘Hắn cứ dán mắt vào em, và điều đó làm em hoang mang thật sự’.” 

Rodgers mỉm cười. “Đó là đẳng cấp của một cầu thủ hàng đầu. Messi và Suarez không đi tìm quả bóng; quả bóng sẽ tự tìm đến họ. Tất cả những gì họ tìm kiếm là khoảng trống. Khi họ thấy một hậu vệ di chuyển, họ cũng sẽ di chuyển.”

Simunovic mỉm cười khi được nhắc lại những bình luận đó sau gần một thập kỷ. 

“Trong một trận đấu, bạn không được chỉ nhìn theo quả bóng, bạn cần phải quan sát xung quanh nữa, đặc biệt là khi bóng đang ở phía bên kia sân đấu,” anh phân tích. “Là những hậu vệ, chúng tôi cần phải nhận thức được các cầu thủ và không gian xung quanh mình. Thế nên vài lần trong vài phút, tôi phải quay đầu lại, và lần nào tôi cũng thấy cậu ấy (Messi), đang đi bộ và nhìn chằm chằm vào vị trí của tôi trong khi quả bóng đang ở các khu vực khác. 

“Thật kỳ lạ khi thấy cậu ấy không hề theo dõi trận đấu trong lúc đội nhà đang kiểm soát bóng. Cậu ấy chỉ chăm chú theo dõi chúng tôi. Bây giờ thì tôi đã hiểu rằng khi đó cậu ấy đang nghiên cứu cách chọn vị trí của đám cầu thủ phòng ngự bọn tôi và những không gian mà cậu ấy có thể khai thác để trừng phạt bọn tôi.” 

***

Tại kỳ World Cup 2022 đăng cai ở Qatar, Messi đã 35 tuổi. Anh vẫn là một thiên tài. Nhưng là một kiểu thiên tài hoàn toàn khác trước đó. 

“Nếu bạn nhìn vào Messi của năm 2009, bạn sẽ thấy một Lionel Messi tuy chưa đạt đến đỉnh cao phong độ vẫn có thể nhận bóng từ vạch giữa sân rồi một mình xông lên vượt qua tất cả đối thủ. Nhưng cậu ấy không thể chơi như thế vào năm 2022 nữa,” Meulensteen, trợ lý huấn luyện viên của đội tuyển Úc tại giải đấu đó, phân tích. “Cậu ấy đã dành 80% thời gian có mặt trên sân trong trận đấu với chúng tôi chỉ để đi bộ lang thang, và rồi đột nhiên bừng tỉnh ở khu vực 1/3 cuối sân, nơi cậu ấy biết rằng mình có thể tạo nên những khoảnh khắc mang tính quyết định.

“Nhưng ngay cả khi cậu ấy chỉ đang thong thả đi bộ, bạn cũng tuyệt đối không được phớt lờ cậu ấy. Lúc đó cậu ấy vẫn đang đọc trận đấu, vẫn đang phán đoán quả bóng sẽ đi về đâu, và trong đầu cậu ấy đã chuẩn bị sẵn một loạt phương án xử lý cho thời điểm nhận được bóng.” 

Đội tuyển Úc đã đối đầu với Argentina ở vòng 16 đội, và thật thú vị khi nghe Meulensteen diễn giải cách họ tìm kiếm lợi thế từ việc Messi – cầu thủ đi bộ nhiều nhất trong lượt trận đầu tiên của vòng bảng - không quá tích cực pressing. 

“Chúng tôi biết mình sẽ có thể thuận lợi triển khai bóng từ hàng thủ nhờ sự hiện diện của Messi trên hàng công Argentina,” Meulensteen phân tích. “Tiền vệ Aaron Mooy của chúng tôi thường xuyên lui xuống vị trí sau lưng Messi, và Aaron xử lý bóng rất điềm tĩnh. Chúng tôi đã vạch ra vài chiến thuật triển khai bóng để đưa nó đến cho bất kỳ ai xuất hiện sau lưng Messi. 

“Chúng tôi biết cậu ấy sẽ không tham gia phòng ngự. Thực chất Argentina cũng sẽ không pressing tầm cao nhiều, còn nếu họ làm vậy thì Messi sẽ là người phát tín hiệu bắt đầu. Chúng tôi cần phải nhận ra điều đó, và phương án đối phó dành cho kịch bản đó sẽ là những đường bóng dài rồi cố tranh chấp bóng một và bóng hai. 

“Tuy nhiên, sai sót đã xảy ra sau một tình huống chuyền về cho thủ môn; cậu ta đã giữ bóng quá lâu, và sau đó chúng tôi phải nhận bàn thua thứ hai. 

“Nhưng nếu xem lại trận đấu, bạn sẽ thấy rõ ràng chúng tôi đã triển khai bóng từ hàng thủ rất thoải mái, hoàn toàn là vì chúng tôi biết Messi sẽ không tích cực đuổi bóng. Đó là một hệ thống được thiết lập hoàn toàn khác so với những gì Manchester United có thể làm khi đối đầu với Barcelona hồi năm 2009 và năm 2011.”

Không có gì lạ lùng khi Messi ở độ tuổi 3x không thể chạy khắp sân lúc đội mình mất bóng như thuở còn trẻ trung sung sức. Dẫu vậy, mỗi khi có bóng trong chân, khả năng định hình và định đoạt trận đấu bằng những khoảnh khắc thiên tài của anh vẫn là điều vĩnh cửu, như thể anh đang khuất phục sự tàn nhẫn của thời gian.

Giữa hiệp hai của trận đấu bán kết gặp Croatia, Messi đối đầu với Josko Gvardiol, một đối thủ trẻ hơn anh 15 tuổi, cao hơn 15 cm và, trên lý thuyết, vượt trội hơn hẳn cả về mặt sức mạnh lẫn thể chất. Tưởng chừng đó là một cuộc đối đầu không cân sức, nhưng rốt cục kết quả lại là Messi khiến cho gã trai trẻ Gvardiol hoàn toàn bất lực!

Bằng những nhịp dừng, tăng và giảm tốc liên tục - một thủ thuật ru ngủ các hậu vệ với cảm giác an toàn giả tạo – kết hợp với những cú ngoặt giả vờ rê bóng sang hướng này rồi bất ngờ đổi sang hướng khác, Messi đã tạo ra khoảng trống ở nơi tưởng như không có một kẽ hở nào và kiến tạo cho Julian Alvarez ghi bàn thắng thứ ba cho Argentina. 

“Cậu ấy sở hữu một cơ thể được cấu tạo một cách hoàn hảo cho việc đổi hướng,” Một cựu HLV điền kinh từng làm việc với nhiều CLB chuyên nghiệp trên khắp Premier League, Bundesliga, NFL và Major League Baseball tên là Jonas Dodoo, nhận định. “Xét về mặt giải phẫu học, cơ thể  cậu ấy được thiết kế cho việc đó. Cậu ấy có thân dài và chân ngắn, điều này đồng nghĩa với việc cậu ấy được sinh ra để trở nên nhanh nhẹn.”

Tristan Muyumba, một cầu thủ đang khoác áo Atlanta United và từng đối đầu với Messi khoảng nửa tá lần kể từ khi siêu sao người Argentina chuyển đến MLS, đồng tình với nhận định trên.

“Mọi thứ nằm ở cách anh ấy sử dụng cơ thể của mình,” Muyumba phân tích. “Anh ấy cực thông minh và luôn biết phải định vị cơ thể ra sao trong mọi khoảnh khắc. Nửa thân dưới của anh ấy cực khoẻ và linh hoạt. Người ta thường bảo Messi nhỏ con, nhưng thực ra anh ấy cực kỳ rắn rỏi và vững vàng. Anh ấy vô cùng cứng cỏi và có thể sử dụng cơ thể mình một cách tuyệt vời.” 

Ngoài ra, Muyumba còn đề cập đến một điểm nhấn khác ở Messi, nhưng lần này không phải là về “siêu cầu thủ Messi” mà là về phần “con người” của anh trên sân cỏ. 

“Anh ấy không nói nhiều - và tôi cũng không nói được tiếng Tây Ban Nha, nhưng anh ấy sẽ nở một nụ cười nhẹ hoặc đập tay với bạn,” Muyumba kể lại, và hiện anh đang giữ một chiếc áo đấu của Messi được đóng khung ở nhà. 

“Tôi luôn thích thi đấu với anh ấy, vì anh ấy không hề tỏ ra mình thượng đẳng hơn người khác. Anh ấy khá dễ gần và tỏa ra sự tử tế.” 

Nhưng cái gã tử tế đó sẽ lập tức kết liễu bạn ngay khoảnh khắc hắn có bóng trong chân. 

Nguồn: Dịch từ bài phóng sự “What’s it like to play against Lionel Messi, the greatest footballer of all time?” của đội ngũ tác giả Stuart James, Mark Carey, Charlotte Harpur, Dan Sheldon và Guillermo Rai, đăng tải trên The Athletic.