Phỏng vấn Mikel Arteta: "Thất bại ở Champions league vẫn như chất độc trong huyết quản tôi"

Không nhiều HLV thể thao lần đầu cầm quân, lại được giao quyền dẫn dắt một CLB lớn ngay trong công việc đầu tiên sẽ xem việc mua một cái cây là ưu tiên.

Mikel Arteta ló đầu ra khỏi cửa văn phòng và ngay trước mắt là cái cây ấy: một cây ô liu Địa Trung Hải hoàn hảo, đang phát triển xanh tốt tại trung tâm huấn luyện Arsenal ở phía bắc London.

Nó mang ý nghĩa biểu tượng. Khi tiếp quản một CLB đã mất phương hướng, Arteta không muốn chỉ đứng đó nói những lời sáo rỗng. Ông muốn cho tất cả thấy cần những gì để nuôi dưỡng một điều đặc biệt từ con số không.

Arteta vốn có những cây ô liu tại quê nhà Tây Ban Nha. Ban đầu, ông nghi ngờ liệu loại cây này có thể sống được trong khí hậu lạnh hơn ở Anh hay không, nên tìm Mick, người phụ trách làm vườn của CLB, để hỏi ý kiến chuyên môn.

"Mạo hiểm đấy, Mikel", Mick trả lời.

Họ vẫn quyết định thử, với suy nghĩ rằng chính vì có rủi ro nên cái cây càng cần được chăm sóc kỹ hơn. Sau đó, họ tìm được một cây đúng bằng tuổi Arsenal, hiện đã 140 năm tuổi, chọn vị trí tốt nhất để trồng và chăm sóc nó mỗi ngày. Nếu Arsenal đã hiểu được một điều về Arteta, thì đó là ông sẽ dồn toàn bộ quyết tâm vào từng chi tiết nhỏ nhất nếu tin rằng chi tiết ấy có thể tạo ra lời giải.

Bước sang mùa giải thứ tám dẫn dắt Arsenal, trong thời điểm CLB đang trải qua một cuộc hồi sinh, Arteta vừa ký hợp đồng mới quan trọng kéo dài đến năm 2031. Nhân dịp này, CLB cho ông xem một đoạn phim gồm những lời nhắn từ người hâm mộ trên khắp thế giới. Điều khiến Arteta ấn tượng nhất là sự biết ơn sâu sắc trong những lời chia sẻ ấy. Có người nói Arsenal dưới thời Arteta đã thay đổi cuộc đời họ. Ông nghẹn ngào khi xem.

Mùa hè năm ngoái, Arsenal giành chức vô địch Premier League sau 22 năm chờ đợi, một quãng thời gian đôi lúc đầy đau đớn, độc hại và cả sự thờ ơ.

Arteta trở lại CLB năm 2019, nơi ông từng thi đấu và đeo băng đội trưởng, rồi thắp lại hy vọng. Ông đòi hỏi tham vọng và tinh thần chịu trách nhiệm, mang tới những ý tưởng sáng tạo cùng những giá trị gia đình, để rồi tất cả dần kết tinh thành chiến thắng. Khi Arsenal cuối cùng được xác nhận là nhà vô địch vào tháng 5, một lễ hội bùng nổ với sức sống gần như không thể kiểm soát. Người hâm mộ thuộc mọi thế hệ và mọi cộng đồng mở cửa nhà, chạy về phía sân vận động, ôm lấy nhau, nhảy múa, hát, khóc, bật champagne, trèo lên cột đèn và đốt pháo hoa.

Đêm đó, Arsenal có cảm giác như đang đứng ở trung tâm của thế giới thể thao. Vài tuần sau, trong lễ diễu hành cuối mùa, khoảng một triệu người đổ xuống đường. London, trong tất cả vẻ đa văn hóa của mình, dường như được tự do thể hiện bản thân thông qua Arsenal. Ở những đất nước xa xôi, những buổi tụ họp và ăn mừng cũng diễn ra, từ một bộ tộc chăn gia súc bán du mục tại Kenya cho tới việc tòa Empire State được thắp sáng bằng hai màu đỏ trắng để tôn vinh đội bóng.

"Điều đó rất lớn", Arteta nhìn lại. "Những khoảnh khắc như vậy khiến bạn thực sự hiểu chúng ta có khả năng làm được điều gì, có thể khiến mọi người cảm thấy như thế nào. Có người nói: 'Các bạn đã thay đổi cuộc đời chúng tôi'. Thay đổi cuộc đời một người nghĩa là gì? Đó là chuyện cực kỳ quan trọng, bởi bạn có thể thay đổi theo hướng tốt nhưng cũng có thể theo hướng không tốt. Vì vậy, nó đi kèm trách nhiệm rất lớn. Chúng tôi thật may mắn khi có cơ hội tạo ra ảnh hưởng như vậy."

Muốn hiểu tác động mà Arsenal của Arteta tạo ra, phải quay lại thời điểm bắt đầu. Khi vị cựu đội trưởng CLB tham gia phỏng vấn cho chiếc ghế HLV trưởng ở tuổi 37, ông không hề ảo tưởng về quy mô công việc trước mắt. Arsenal cần một cuộc đại tu lớn. Họ cần một người đủ sức gánh toàn bộ những vấn đề tồn tại và kéo CLB vào một cuộc chuyển mình. Stan và Josh Kroenke, những ông chủ người Mỹ, đồng tình với tư duy mới mẻ của Arteta về một cuộc cách mạng văn hóa.

Những gì Arteta làm ngay ngày đầu tiên khiến tất cả sửng sốt. Theo nghĩa bóng, ông gần như xé bỏ mọi thứ cũ kỹ. Arteta bước vào căn phòng lớn nhất tại trung tâm huấn luyện, nơi thường được dùng làm khu đào tạo, rồi biến nó thành một mớ hỗn độn.

"Tôi phá tung căn phòng và ném mọi thứ xuống sàn, máy tính, laptop, dây cáp, tất cả. Sau đó tôi gọi mọi người vào."

"Tôi nói: 'Nghe này, đây là những gì tôi được nghe. Tôi không biết có đúng hay không. Nhưng từ rất nhiều người khác nhau, cảm giác chung mà tôi nhận được là đây chính là cách mọi người cảm thấy khi làm việc trong tổ chức này. Tôi tới đây để giúp các bạn tận hưởng nghề nghiệp, cuộc sống và niềm đam mê mà tất cả chúng ta cùng chia sẻ. Nếu các bạn muốn tôi giúp làm điều đó, các bạn có hai phút để sắp xếp mọi thứ lại cho tử tế và ít nhất phải sẵn sàng làm việc cùng nhau'. Sau đó tôi đi ra."

Arteta bước khỏi căn phòng và đóng cửa lại.

"Đấy hoàn toàn có thể là dấu chấm hết cho sự nghiệp HLV của tôi, bởi nếu khi quay lại mà mọi thứ vẫn y nguyên, tôi chẳng còn công việc nào nữa!", ông vừa nói vừa cười.

"Hai phút sau tôi quay lại và căn phòng sạch sẽ hoàn hảo. Tất cả im lặng, mở to mắt và sẵn sàng lắng nghe. Tôi nói: 'Đây chỉ là khởi đầu. Đây phải là điều chúng ta duy trì mỗi ngày. Bất kể muốn đạt được điều gì, chúng ta cũng phải làm cùng nhau. Tôi không thể tự mình làm được. Vấn đề của chúng ta sâu hơn rất nhiều so với chuyện này, nhưng cơ hội thì vô hạn'."

Sứ mệnh của Arteta là thống nhất tất cả, từ chủ sở hữu, nhân viên cho tới cầu thủ, đồng thời kéo những người hâm mộ đã quá mệt mỏi với sự tầm thường trở lại gần đội bóng.

"Tôi nói: 'Nếu chúng ta có thể kết nối tất cả những thứ ấy lại với nhau, chúng ta có thể tạo ra một con quái vật'."

Đó là màn giới thiệu không thể mạnh mẽ hơn về phương pháp và những nguyên tắc Arteta muốn xây dựng.

Ông thực sự có khả năng kéo người khác đi theo mình. Không phải ai cũng muốn, hoặc đủ khả năng, bước theo nhịp điệu mà Arteta đặt ra. Những người không phù hợp dần trở thành người thừa. Nhưng phần lớn bị thuyết phục. Arteta luôn toát ra nguồn năng lượng rất mạnh và cố gắng truyền cảm hứng để mọi người có thể cống hiến tới giới hạn của mình.

"Ngày tôi nhận lấy cơ hội tuyệt vời này, tôi quyết định rằng mình sẽ trao cả cuộc đời, tâm hồn, toàn bộ kiến thức và khả năng tốt nhất để biến một giấc mơ thành hiện thực, đó là kết nối CLB này từ trên xuống dưới. Sau đó tôi tự hứa với mình rằng phải tận hưởng hành trình và thực sự sống trong hành trình ấy. Bởi tôi không biết mọi thứ sẽ khó khăn tới mức nào. Tôi chưa có kinh nghiệm, chưa bao giờ làm chuyện này trước đây. Tôi phải luôn tỉnh táo, luôn tò mò và cứ từng ngày mà bước tiếp."

Tinh thần ấy nhanh chóng trở nên đặc biệt cần thiết, bởi đại dịch toàn cầu bùng phát chỉ vài tuần sau khi Arteta nhận việc. Ông phải linh hoạt tìm giải pháp, làm quen với tất cả mọi người, ban đầu qua các cuộc trao đổi trực tuyến, sau đó trong "bong bóng" bóng đá, trước khi cuộc sống dần trở lại bình thường.

Arsenal là một trường hợp rất đáng chú ý về cách tái thiết một tổ chức thể thao đã bị tổn thương. Khi Kroenke Sports and Entertainment lựa chọn Arteta, họ nhìn thấy tiềm năng để CLB trở lại nhóm xuất sắc nhất. Nhưng họ cũng hiểu rằng phải cho người mình chọn đủ thời gian và sự hậu thuẫn tài chính để tạo ra những thay đổi lớn. Hai bên xây dựng một mối quan hệ dựa trên niềm tin từ cả hai phía và chính điều đó giúp con thuyền giữ được thăng bằng trong những cơn bão không thể tránh khỏi.

Arteta dần phát triển một phong cách quản lý rất riêng. Ông thông minh trong mọi khía cạnh chuyên môn và chiến thuật của nghề huấn luyện, nhưng thứ khiến Arteta khác biệt là sự khao khát tìm kiếm những ý tưởng mới để mọi thứ luôn tươi mới.

Thể thao đỉnh cao luôn gắn liền với những thói quen và sự lặp lại, những điều rất dễ tạo ra cảm giác nhàm chán. Arteta liên tục tìm những cú hích để phá vỡ điều đó. Ý tưởng có thể đến từ bất cứ đâu. Một chú chó Labrador màu chocolate tên Win, được huấn luyện làm chó trị liệu, sống ngay tại trung tâm huấn luyện và mang tới một kiểu tình cảm rất riêng. Âm nhạc trở thành phần quan trọng trong văn hóa đội bóng, với những ca khúc có ý nghĩa giúp tất cả xích lại gần nhau. Arteta cũng từng sử dụng ảo thuật gia, các trò chơi, khẩu hiệu, hay đưa những nhân vật bất ngờ và các chuyên gia từ lĩnh vực khác vào phòng thay đồ.

"Sự sáng tạo ấy đến từ công việc chúng tôi làm, đặc biệt là việc luôn chú ý tới cảm xúc: các cầu thủ đang cảm thấy thế nào? Họ cần gì? Họ đang tìm kiếm điều gì? Chúng tôi đã ở bên nhau bảy năm và tôi thích việc họ bước vào tòa nhà với cảm giác: 'Được rồi, hôm nay sẽ có gì đây?'."

Arteta đầu tư rất nhiều vào các cầu thủ và cảm xúc của họ. Điều đó cũng tạo ra một thử thách riêng. Một mặt, ông muốn xây dựng cảm giác đoàn kết như một gia đình. Mặt khác, ông vẫn phải đủ lạnh lùng khi đưa ra quyết định.

"Tôi học điều đó khi làm cha", Arteta nói. "Chúng ta không bao giờ được quên rằng có hai khía cạnh: con người và công việc. Mikel với tư cách một con người sẽ cố chăm sóc những cầu thủ ấy như con của mình. Nhưng Mikel với tư cách HLV có trách nhiệm phải thắng các trận bóng đá. Tôi buộc phải đưa ra sân những cầu thủ có thể giúp chúng tôi làm được điều đó."

Muốn hiểu rõ hơn về tâm trí luôn bị thôi thúc của Arteta, câu trả lời tức thì của ông trước một câu hỏi lựa chọn khá khó nói lên rất nhiều điều. Nếu được sống lại nguyên vẹn một trận đấu đáng nhớ, ông sẽ chọn chiến thắng áp đảo 3-0 trước Real Madrid tại Champions League, hay chiến thắng 1-0 đầy ám ảnh trước West Ham, trận đấu căng thẳng đến mức hy vọng vô địch Premier League của Arsenal tưởng như có thể tan biến bất cứ lúc nào?

"Trận West Ham", Arteta nói, mắt ánh lên vẻ thích thú.

Thật sao?

"Đúng. Đó là bóng đá ở phiên bản tuyệt vời nhất, khi cả một hành trình, một khoảnh khắc có thể thay đổi cuộc đời rất nhiều người, chỉ phụ thuộc vào việc nó rẽ sang hướng này hay hướng kia. Bạn chỉ biết cầu nguyện, bởi bạn hiểu rằng nếu mọi thứ đi sai hướng, có lẽ cơ hội lại biến mất."

"Hôm ấy khi trở về nhà, tôi nói: 'Chúng ta sẽ vô địch. Đây là năm của chúng ta. Chuyện này xảy ra là có lý do và chúng ta sẽ làm được'."

Chức vô địch Premier League thay đổi mọi thứ.

"Đó không chỉ là một chiếc cúp. Đó là khoảnh khắc mà chúng tôi sẽ nhớ suốt phần đời còn lại", Arteta nói.

Danh hiệu ấy còn đặc biệt hơn bởi Arsenal đã vượt qua một đối thủ cực kỳ mạnh là CLB cũ của Arteta, Manchester City, cùng người thầy mà ông từng theo học, Pep Guardiola.

Bóng đá Anh thời gian gần đây rơi vào biến động sau khi Man City, đội bóng thống trị trong nhiều năm, bị kết luận có tội ở gần như toàn bộ các cáo buộc của Premier League liên quan đến những vi phạm tài chính trong quá trình xây dựng nền móng cho thành công của họ.

Nếu Arteta có những cảm xúc lẫn lộn về chuyện đó thì cũng dễ hiểu. Ông quen biết nhiều người tại City và từng làm việc ở đó. Nhưng trong những năm gần đây, chính họ cũng là rào cản lớn nhất mà Arsenal phải vượt qua. Hai trong ba mùa Arsenal về nhì Premier League, City là đội đứng trên họ. Và điều đó gây ra rất nhiều đau đớn.

Mặt trái của niềm vui đăng quang Premier League xuất hiện chỉ vài ngày sau đó, khi Arsenal thua Paris Saint-Germain trong trận chung kết Champions League sau loạt luân lưu đầy nghiệt ngã. Nếu chức vô địch quốc gia nằm ở một phía của lằn ranh mong manh trong thể thao, thì đây chính là trải nghiệm ở phía còn lại.

Arsene Wenger, người từng dẫn dắt Arteta, thường gọi những thất bại đau đớn nhất là "một vết sẹo trong tim". Arteta cũng cảm nhận như vậy.

"Tôi vẫn còn vết sẹo ấy, giống như Arsene từng nói. Tôi vẫn còn chất độc đó trong huyết quản. Nó phải ở lại, bởi chính từ những điều như vậy mà bạn học được. Và có lẽ nó sẽ trở thành động lực cực lớn đối với tôi cũng như tất cả mọi người."

Cuộc chuyển mình mà Arteta hình dung cho Arsenal vẫn chưa hoàn tất. Và mọi khía cạnh của tương lai đều khiến ông hào hứng.

"Trên phạm vi toàn cầu, với người hâm mộ của chúng ta? Tuyệt vời. Chúng ta sẽ xây dựng ba đội hình tiếp theo như thế nào? Tuyệt vời. Những thay đổi trong luật chơi sẽ tác động tới chúng ta ra sao, và làm thế nào để chúng ta đi trước những thay đổi ấy nhằm tận dụng lợi thế? Tuyệt vời."

"Nhưng tất cả chỉ có thể xảy ra nếu mỗi ngày chúng ta đều chăm sóc những gì mình đã xây dựng, khiến nó tốt lên thêm một chút, giống như một phần mềm liên tục được nâng cấp, nâng cấp rồi lại nâng cấp. Khi nào nó dừng lại ư? Không có giới hạn."

Việc đại diện cho những giá trị của Arsenal có ý nghĩa rất lớn với Arteta.

"Ở đây có một yếu tố về đẳng cấp, về cách hành xử, về ánh sáng, về tâm hồn. Có điều gì đó rất khó diễn tả bằng lời, nhưng CLB này có một thứ hào quang. Nó có một nguồn năng lượng kéo bạn lại gần, đi vào bên trong bạn, giữ lấy bạn và ở lại với bạn."

Và giờ Arteta cũng sẽ tiếp tục ở lại Arsenal.

"Tôi vẫn cảm thấy còn rất nhiều điều phải làm", ông nói. "Và đây mới chỉ là khởi đầu."

Mỗi khi các cầu thủ Arsenal đi ra sân tập, họ đều chạy ngang qua cây ô liu ấy. Nó nổi bật giữa khung cảnh nước Anh. Nhưng nếu có ai, theo nghĩa đen hay nghĩa bóng, làm tổn hại dù chỉ một chiếc lá, người đó sẽ phải ra đi.

Tất cả mọi người tại Arsenal đều có trách nhiệm chăm sóc những gì họ đang cùng nhau cố gắng xây dựng.

(Thực hiện bởi Amy Lawrence | 8/10/2026, Theo The Athletic)