World Cup 2026 khép lại bằng chiến thắng 1-0 sau hiệp phụ của Tây Ban Nha trước Argentina. Nhưng phía sau chiếc cúp vàng và những khoảnh khắc thăng hoa là một khoảng tối chưa từng có: hơn 7 triệu bài đăng, bình luận có dấu hiệu gây hại hoặc lạm dụng bị phát hiện.
World Cup 2026 hạ màn ngày 19/7 bằng khoảnh khắc Ferran Torres ghi bàn ở phút 106, giúp Tây Ban Nha đánh bại Argentina 1-0 sau hiệp phụ. La Roja lần thứ hai giành cúp vàng, đồng thời trở thành nhà vô địch đầu tiên của kỳ World Cup có 48 đội và 104 trận đấu.
FIFA công bố tổng lượng khán giả đến sân đạt 6.810.966 người, một kỷ lục mới của giải đấu. Nhưng song hành với quy mô chưa từng có trên sân cỏ là một cuộc khủng hoảng ngoài đường biên. Trong thời gian World Cup diễn ra tại Mỹ, Canada và Mexico, Dịch vụ Bảo vệ Mạng xã hội của FIFA, gọi tắt là SMPS, đã kiểm duyệt hơn 53 triệu bài đăng và bình luận.
Hơn 7 triệu nội dung được xác định có khả năng gây hại hoặc mang tính lạm dụng đã bị loại bỏ khỏi các kênh thuộc phạm vi bảo vệ của hệ thống. Con số ấy cao gấp 14 lần World Cup 2022 tại Qatar, nơi khoảng 470.000 nội dung tương tự bị xử lý. FIFA cũng cho biết hơn 200.000 bài đăng và bình luận mang tính lạm dụng hoặc đe dọa đã được báo cáo, tăng mạnh so với mức 19.600 trường hợp tại giải đấu bốn năm trước.
 |
|
Thông điệp nói không với phân biệt chủng tộc tại World Cup 2026 của FIFA
|
Khi điện thoại trở thành một “khán đài” nguy hiểm
Bóng đá vốn không xa lạ với những phản ứng cực đoan. Một cú sút luân lưu hỏng, một tấm thẻ đỏ hay quyết định gây tranh cãi của trọng tài có thể khiến cầu thủ trở thành mục tiêu chỉ trong vài phút. Khác biệt ở World Cup 2026 nằm ở quy mô của luồng thông tin và khả năng nội dung độc hại được lan truyền gần như tức thời trên nhiều nền tảng.
Theo báo cáo tổng kết của FIFA, nhóm phụ trách SMPS đã xem xét hơn nửa triệu thông điệp được hệ thống trí tuệ nhân tạo phát hiện, nhắm vào cầu thủ, huấn luyện viên và các quan chức. Hơn 15.000 trường hợp được chuyển lên cấp xử lý tiếp theo. Trong đó, trên 1.000 lời đe dọa nghiêm trọng đã được gửi đến cơ quan chức năng, bao gồm lực lượng thực thi pháp luật. Đây là chi tiết cho thấy ranh giới giữa lời chửi bới trên mạng và nguy cơ đối với an toàn cá nhân ngày càng mong manh.
Khi nội dung đề cập đến việc tấn công cầu thủ, người thân hoặc nơi ở của họ, vấn đề không còn chỉ thuộc phạm vi văn hóa cổ động. Nó có thể trở thành hồ sơ pháp lý, đòi hỏi sự tham gia của cảnh sát và các cơ quan điều tra. Dữ liệu ở vòng bảng đã phát đi cảnh báo từ rất sớm.
SMPS phân tích khoảng 6 triệu bài đăng và bình luận, nhiều hơn 33% so với cùng giai đoạn tại Qatar 2022. Có 225.000 nội dung được chuyển cho con người rà soát; hơn 89.000 trường hợp sau đó được xác nhận là lạm dụng và bị xử lý.
Khoảng 1.000 tài khoản được chuyển sang điều tra sâu hơn, trong khi hơn 100 trường hợp đạt ngưỡng để chuẩn bị hồ sơ pháp lý. Đáng chú ý, nội dung phân biệt chủng tộc chiếm khoảng 11% tổng số thông điệp xúc phạm được phát hiện trong giai đoạn này. Tỷ lệ đó cao hơn ba điểm phần trăm so với vòng bảng World Cup 2022.
FIFA đánh giá đây là mức tăng đáng kể đối với nhóm nội dung bị xem là nghiêm trọng và xúc phạm nhất. Công nghệ kiểm duyệt tự động còn ẩn khoảng 181.000 bình luận mang tính thù ghét khỏi các tài khoản đội tuyển. Tổng cộng hơn 2 triệu bình luận đã được kiểm duyệt trong vòng bảng, bao gồm nội dung rác và nội dung lạm dụng xuất phát từ bot hoặc tài khoản giả. Đây là dữ kiện chính thức cho thấy các tài khoản tự động thực sự xuất hiện trong luồng nội dung độc hại của World Cup 2026.
 |
|
Toàn cảnh bên trong Sân vận động Los Angeles khi màn hình hiển thị thông điệp "Hãy chấm dứt hận thù" trước trận đấu thuộc bảng B World Cup 2026 giữa Thụy Sĩ và Bosnia và Herzegovina Inglewood Mỹ ngày 18 tháng 6 năm 2026. (Ảnh AFP)
|
Tuy nhiên, FIFA chưa công bố số lượng cụ thể do bot tạo ra, cũng chưa xác định bao nhiêu tài khoản thuộc các mạng lưới được tổ chức, điều phối từ cùng một nguồn.
AI dựng “hàng rào” trước phòng thay đồ
Trước khi World Cup khởi tranh, FIFA đã mở rộng việc sử dụng AI trong dịch vụ bảo vệ mạng xã hội, cung cấp miễn phí công cụ kiểm duyệt cho các liên đoàn, đội tuyển và cá nhân tham dự giải. Theo The Guardian, công nghệ này sử dụng khoảng 30.000 từ khóa để nhận diện nội dung phân biệt chủng tộc, kỳ thị giới, xúc phạm hoặc đe dọa. Bình luận vi phạm có thể bị ẩn trong chưa đầy hai giây.
Người đăng vẫn nhìn thấy thông điệp của mình nhưng không biết nó đã bị ẩn và báo cáo để xem xét thêm. Cách xử lý này nhằm hạn chế việc người vi phạm thay đổi câu chữ ngay lập tức để tiếp tục vượt qua hệ thống. Công cụ hoạt động trên Facebook, Instagram, YouTube, TikTok và Threads.
Riêng X không nằm trong phạm vi bảo vệ tương tự do các bình luận bị ẩn trên nền tảng này vẫn có thể được người dùng khác tìm thấy. FIFA cũng có thể sử dụng dữ liệu thu thập được để xác định người vi phạm và áp dụng các biện pháp như cấm mua vé tại những sự kiện do tổ chức này điều hành.
Respondology, doanh nghiệp công nghệ hợp tác với nhiều đội bóng và tổ chức thể thao, cho biết hệ thống của họ đã chặn khoảng 15 triệu bình luận phân biệt chủng tộc hoặc kỳ thị trong bóng đá toàn cầu. Công ty ước tính việc xử lý đó ngăn chặn khoảng 1,5 tỷ lượt tiếp xúc với nội dung thù ghét.
Đây là số liệu do Respondology công bố, không phải kết quả kiểm toán độc lập, nhưng phản ánh quy mô nội dung mà các công cụ bảo vệ phải đối mặt. Công nghệ này không ngăn được mọi lời công kích, nhưng có thể giảm khả năng cầu thủ nhìn thấy chúng ngay sau trận đấu. Đây là thời điểm đặc biệt nhạy cảm, khi nhiều cầu thủ kiểm tra phản ứng của dư luận trên điện thoại chỉ ít phút sau tiếng còi mãn cuộc.
Bên cạnh nguy cơ ảnh hưởng đến tinh thần thi đấu, Ofcom, cơ quan quản lý truyền thông của Anh, cho biết nạn nhân của bạo lực trực tuyến có thể lo sợ cho sự an toàn của bản thân và gia đình, suy giảm sức khỏe tinh thần hoặc buộc phải rút khỏi đời sống công chúng. Những đợt gia tăng công kích trong các giải đấu trước thường tập trung vào cầu thủ da màu, người thuộc cộng đồng thiểu số hoặc những cá nhân bị nhắm đến vì giới tính, xu hướng tính dục và tình trạng khuyết tật.
 |
|
Các số liệu so sánh giữa giải đấu 32 đội tại FIFA World Cup 2022 với giải đấu 48 đội năm 2026
|
Nội dung giả "đổ thêm dầu" vào tranh cãi
Nếu các báo cáo của FIFA tập trung vào lời lẽ xúc phạm và đe dọa, World Cup 2026 còn chứng kiến một dạng rủi ro khác, đó là hình ảnh và video bị chỉnh sửa hoặc tạo bằng AI. The Guardian ghi nhận nhiều nội dung giả được phát tán trong giải đấu, trong đó có hình ảnh một người giống Adolf Hitler cầm quốc kỳ Đức, hình ảnh chính trị gia Anh mặc áo Croatia và video giả mạo HLV Ronald Koeman có phát ngôn phân biệt chủng tộc sau khi Hà Lan thua Morocco.
Những sản phẩm đó khai thác các sự kiện thật, sau đó ghép thêm chi tiết không có thật nhằm kích động cảm xúc và tranh cãi. Đây là môi trường thuận lợi để thông tin sai lệch lan rộng. World Cup quy tụ người hâm mộ từ nhiều quốc gia, mang theo khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa, chính trị và lịch sử.
Một nội dung giả, nếu đánh trúng tâm lý bất mãn sau trận đấu, có thể được chia sẻ nhanh hơn quá trình kiểm chứng. Tranh cãi liên quan đến VAR cũng tạo ra nhiều điểm bùng phát. Sau trận Argentina thắng Ai Cập 3-2 ở vòng 1/8, HLV Hossam Hassan đặt câu hỏi về các quyết định trọng tài và nghi ngờ FIFA muốn nhà đương kim vô địch tiếp tục đi sâu.
 |
|
Trọng tài Francois Letexier tạo ra tranh cãi dữ dội ở trận Argentina - Ai Cập
|
Những phát biểu ấy kéo theo hàng loạt thuyết âm mưu, cáo buộc dàn xếp và công kích nhằm vào trọng tài François Letexier. Trang Wikipedia của trọng tài này còn bị sửa đổi với thông tin sai lệch về nguồn gốc tôn giáo. Các diễn biến trên cho thấy nội dung độc hại không chỉ là những câu chửi riêng lẻ. Nó có thể kết hợp với tin giả, thuyết âm mưu và sự bất mãn có sẵn để tạo thành một luồng dư luận lớn hơn. Bot và tài khoản giả có thể tham gia khuếch đại luồng thông tin, nhưng dữ liệu hiện có chưa đủ để xác định tỷ lệ đóng góp của chúng hoặc kết luận về một chiến dịch điều phối thống nhất.
Thuật toán không thể đứng ngoài cuộc
Trước World Cup, Ofcom đã gửi thư yêu cầu các công ty mạng xã hội chuẩn bị biện pháp đối phó với nguy cơ lạm dụng gia tăng. Cơ quan này triển khai chương trình giám sát trực tiếp cách các nền tảng xử lý nội dung trong giải đấu, đồng thời phối hợp với Liên đoàn Bóng đá Anh và đơn vị cảnh sát chuyên trách bóng đá.
Theo Đạo luật An toàn Trực tuyến của Anh, các nền tảng phải duy trì đội ngũ kiểm duyệt có đủ nguồn lực, xây dựng hệ thống khiếu nại dễ tiếp cận và cung cấp công cụ cho phép người dùng tắt phần bình luận. Doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ đối với nội dung bất hợp pháp có thể bị phạt 18 triệu bảng hoặc tối đa 10% doanh thu toàn cầu.
Bài toán không chỉ nằm ở việc xóa một bình luận sau khi nó đã xuất hiện. Khi hàng loạt tài khoản tương tác với một bài đăng gây tranh cãi, hệ thống đề xuất có thể tiếp tục đưa nội dung đó tới nhiều người hơn. Vì thế, giới quản lý ngày càng chú ý đến cách thuật toán phân phối nội dung, thay vì chỉ đánh giá từng bài đăng riêng lẻ.
Báo cáo Tin tức Kỹ thuật số 2026 của Viện Reuters không nghiên cứu riêng World Cup, nhưng cho thấy sự thay đổi trong cách công chúng tiếp nhận thông tin. Trung bình tại 48 thị trường, mạng xã hội và nền tảng video đã trở thành phương thức tiếp cận tin tức trực tuyến phổ biến nhất, với tỷ lệ 54%, cao hơn website và ứng dụng của các cơ quan báo chí.
Khoảng 10% người được khảo sát cho biết sử dụng chatbot AI để tiếp cận tin tức hằng tuần, tăng từ 7% một năm trước. Tỷ lệ này đạt 16% trong nhóm dưới 35 tuổi. Mức độ tin tưởng đối với tin tức do chatbot cung cấp chỉ đạt 20% trong toàn bộ mẫu khảo sát, nhưng tăng lên 44% trong nhóm đã sử dụng những công cụ này. Các số liệu đó không chứng minh chatbot đứng sau làn sóng lạm dụng tại World Cup.
Tuy nhiên, chúng cho thấy AI đang tham gia sâu hơn vào quá trình tiếp nhận, tóm tắt và diễn giải thông tin. Khi người dùng không kiểm tra nguồn gốc, một nội dung sai lệch liên quan đến cầu thủ hoặc trọng tài có thể được lặp lại dưới dạng câu trả lời tưởng như khách quan.
 |
|
World Cup 2026 khép lại với chức vô địch thuộc về ĐT Tây Ban Nha
|
Cuộc chiến không kết thúc cùng tiếng còi chung kết World Cup 2026 cho thấy bảo vệ cầu thủ trên mạng xã hội đã trở thành một phần của công tác an ninh giải đấu. Cầu thủ không chỉ cần được bảo vệ tại sân vận động, khách sạn hoặc sân tập. Họ còn cần một hàng rào trên điện thoại cá nhân, nơi lời đe dọa có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.
Không thể phủ nhận rằng AI đang giúp FIFA xử lý lượng dữ liệu mà con người không thể kiểm duyệt thủ công. Nhưng công nghệ không thể là lời giải duy nhất. Các nền tảng phải chủ động ngăn nội dung bất hợp pháp, cơ quan thực thi pháp luật phải xử lý những lời đe dọa nghiêm trọng và các liên đoàn cần hỗ trợ tâm lý cho cầu thủ.
Về phía người hâm mộ, mỗi lượt chia sẻ hoặc bình luận đều có thể góp phần khuếch đại một thông tin chưa được kiểm chứng. Một quan điểm xuất hiện hàng nghìn lần chưa chắc đại diện cho số đông. Một tài khoản có ảnh đại diện và cách nói tự nhiên chưa chắc thuộc về người thật. Một video nhìn giống bản ghi truyền hình cũng có thể là sản phẩm được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI.
Tây Ban Nha rời New Jersey với chiếc cúp vàng thứ hai trong lịch sử. Còn bóng đá thế giới rời World Cup 2026 với một cảnh báo không thể bỏ qua, đó là cuộc chiến bảo vệ cầu thủ giờ đây không chỉ diễn ra trước những khán đài đông người, mà còn trên một không gian vô hình, nơi sự căm ghét có thể được nhân bản nhanh hơn bất kỳ pha bóng nào trên sân.
Argentina
